Η πρόσφατη υπερψήφιση της τροπολογίας των ευρωβουλευτών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Μανώλη Κεφαλογιάννη και Σελίν Ιμάρτ για τη χρηματοδότηση των Ευρωπαίων αγροτών από τον φόρο άνθρακα που θα εισπράττεται από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), μπορεί να δώσει σημαντικές ανάσες και στους Κύπριους αγρότες, καθώς η Κύπρος εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των λιπασμάτων που χρησιμοποιεί, κάτι που αυξάνει το κόστος παραγωγής.
Το CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) είναι ένα περιβαλλοντικό και εμπορικό μέτρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αποτελεί κεντρικό πυλώνα της δέσμης μέτρων «Fit for 55» και της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, με στόχο τη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030. Ο κύριος στόχος του CBAM είναι να αποτρέψει τη λεγόμενη «διαρροή άνθρακα» (carbon leakage). Αυτό συμβαίνει όταν ευρωπαϊκές εταιρείες μεταφέρουν την παραγωγή τους σε χώρες εκτός ΕΕ με λιγότερο αυστηρά περιβαλλοντικά κριτήρια για να γλιτώσουν το κόστος των ρύπων, ή όταν τα ευρωπαϊκά προϊόντα αντικαθίστανται από πιο ρυπογόνες εισαγωγές. Επιβάλλοντας έναν «φόρο άνθρακα» στα σύνορα, η ΕΕ διασφαλίζει ότι τα εισαγόμενα προϊόντα επιβαρύνονται με το ίδιο κόστος CO₂ που πληρώνουν και οι εγχώριοι Ευρωπαίοι παραγωγοί μέσω του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS). Λιπάσματα, σίδηρος και χάλυβας, αλουμίνιο, τσιμέντο, ηλεκτρική ενέργεια και υδρογόνο, είναι οι βασικοί τομείς που επηρεάζονται. Μετά από μια δοκιμαστική μεταβατική περίοδο (2023–2025), ο μηχανισμός άρχισε να εφαρμόζεται πλέον υπό το οριστικό του καθεστώς από την 1η Ιανουαρίου 2026.
Η σημασία της πρότασης για τους Κύπριους αγρότες
«Η αναθεώρηση του CBAM που ψηφίστηκε στο Στρασβούργο στις 15 Σεπτεμβρίου διατηρεί τα λιπάσματα εντός του Μηχανισμού, πράγμα που σημαίνει ότι το εισαγόμενο λίπασμα θα επιβαρύνεται με κόστος άνθρακα, το οποίο ενδέχεται να μετακυλήσει στους Κύπριους αγρότες και τελικούς καταναλωτές. Για να αντισταθμιστεί αυτό, στηρίξαμε την τροπολογία του κ. Κεφαλογιάννη και της κας Ιμάρτ, που διοχετεύει μέρος των εσόδων από τον φόρο άνθρακα του CBAM στη χρηματοδότηση Ευρωπαίων αγροτών, συμπεριλαμβανομένων Ελλήνων και Κυπρίων παραγωγών, στο πλαίσιο της ‘‘δίκαιης πράσινης μετάβασης’’», δήλωσε στον «Π» ο ευρωβουλευτής του ΔΗΣΥ και του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μιχάλης Χατζηπαντέλα.
Εξηγώντας πώς επηρεάζονται οι Κύπριοι αγρότες από αυτήν την τροπολογία, σημείωσε ότι η Κύπρος εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των λιπασμάτων που χρησιμοποιεί, οπότε η τιμολόγηση άνθρακα αυξάνει άμεσα το κόστος παραγωγής για τους τοπικούς αγρότες.
Η τροπολογία για τη χρηματοδότηση αγροτών αποτελεί πλέον μέρος της θέσης του Κοινοβουλίου εν όψει των διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, και εναπόκειται στις εθνικές κυβερνήσεις να αναλάβουν την ευθύνη και να συμφωνήσουν με αυτήν την πρόταση.
Τόσο ο φάκελος CBAM όσο και το TDF περνούν πλέον σε διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωκοινοβουλίου και Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με στόχο μια κοινή συμφωνία, δήλωσε στον «Π» ο Κύπριος ευρωβουλευτής Μιχάλης Χατζηπαντέλα (ΔΗΣΥ/ΕΛΚ). Η πρακτική στήριξη στους αγρότες εξαρτάται, τόνισε, από την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων και από την στήριξη που θα λάβουν οι θέσεις του Ευρωκοινοβουλίου από τις εθνικές κυβερνήσεις.
Ταμείο Προσωρινής Απανθρακοποίησης: Βελτιώσεις στην αρχική πρόταση της Επιτροπής
Παράλληλα με τον μηχανισμό CBAM, το Κοινοβούλιο υιοθέτησε τη θέση του για το Ταμείο Προσωρινής Απανθρακοποίησης (Temporary Decarbonisation Fund - TDF) με 433 ψήφους υπέρ, 97 κατά και 146 αποχές. Το ταμείο αυτό λειτουργεί ως συμπληρωματικό εργαλείο του CBAM και έχει ως κεντρικό στόχο τη στήριξη των Ευρωπαίων παραγωγών και εξαγωγέων. Καθώς το ευρωπαϊκό κόστος άνθρακα αυξάνεται, το ταμείο θα τους προστατεύει όταν ανταγωνίζονται σε διεθνείς αγορές όπου δεν επιβάλλεται αντίστοιχη πράσινη φορολογία. Σε αυτόν τον νομοθετικό φάκελο ο κ. Χατζηπαντέλα υπήρξε σκιώδης εισηγητής για το ΕΛΚ. «Το Ταμείο σχεδιάστηκε για να προστατεύσει τους Ευρωπαίους εξαγωγείς από τον κίνδυνο ‘‘διαρροής άνθρακα’’ μόλις καταργηθούν τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών. Υιοθετήσαμε σημαντικές βελτιώσεις σε σχέση με την αρχική πρόταση της Επιτροπής, και συγκεκριμένα μεγαλύτερη διάρκεια του ταμείου, διευρυμένη επιλεξιμότητα, στήριξη στο τσιμέντο και τα σιτηρά, και άλλα», εξήγησε ο Κύπριος ευρωβουλευτής.
Οι Κύπριοι αγρότες θα μπορούν να διεκδικήσουν αντιστάθμιση
«Ειδικά για την Κύπρο, ο συνδυασμός της επιλεξιμότητας λιπασμάτων με τη νέα κατηγορία σιτηρών σημαίνει ότι οι τοπικοί αγρότες θα μπορούν να διεκδικήσουν αντιστάθμιση για την αύξηση κόστους λόγω άνθρακα, στοιχείο που απουσίαζε από το αρχικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής», τόνισε.
Παράλληλα σημείωσε ότι τόσο ο φάκελος CBAM όσο και το TDF περνούν πλέον σε διαπραγματεύσεις μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, με στόχο μια κοινή συμφωνία.
Η πρακτική στήριξη στους αγρότες εξαρτάται, όπως είπε, από την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων και από την στήριξη που θα λάβουν αυτά τα σημεία από τις εθνικές κυβερνήσεις.
