Τέσσερις ακτιβιστές από το Ισραήλ και την Παλαιστίνη βρέθηκαν αυτή την εβδομάδα στη Λευκωσία για να υποστηρίξουν ότι η Κύπρος θα πρέπει να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στην προώθηση μιας πολιτικής λύσης σε μια σύγκρουση στη «γειτονιά» της, η ύπαρξη της οποίας προηγείται της ίδιας της διαίρεσης του νησιού.
Η επίσκεψή τους πραγματοποιείται εν μέσω τριών εύθραυστων εκεχειριών που έχουν αφήσει την πολύπαθη περιοχή σε οριακή κατάσταση. Ο ισραηλινοαμερικανικός πόλεμος κατά του Ιράν βρίσκεται προς το παρόν σε παύση, όπως και η ισραηλινή επέμβαση στον Λίβανο, ενώ τα αποκαΐδια του πολέμου στη Γάζα σιγοκαίνε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Οι τρεις συγκρούσεις διαπλέκονται με διάφορους τρόπους, ενώ οι επιπτώσεις τους γίνονται έντονα αισθητές στην περιοχή και πέραν αυτής. Στον πυρήνα βρίσκεται η ισραηλινοπαλαιστινιακή διαμάχη.
Την ώρα που το Συμβούλιο Ειρήνης του Ντόναλντ Τραμπ κωλυσιεργεί ως προς το σχέδιο ειρήνης για τη Γάζα, τίθεται το ερώτημα: Tι μπορεί να κάνει η ΕΕ, ως ο μεγαλύτερος δωρητής της Παλαιστίνης και ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος του Ισραήλ, ώστε να προωθήσει ενεργά τη λύση δύο κρατών;
Ο «Π» μίλησε με τέσσερις ακτιβιστές που αγωνίζονται για την ειρήνη στην περιοχή, οι οποίοι επισκέφθηκαν την Κύπρο στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του Ευρωπαϊκού-Παλαιστινιακού-Ισραηλινού Τριμερούς Διαλόγου EPICON, που συνδιοργανώνεται από το PRIO Cyprus Centre και το Candid Foundation με έδρα το Βερολίνο.
Δεν έχει τελειώσει ακόμη
Ο Nadav Tamir είναι εκτελεστικός διευθυντής της J Street Israel και πρώην Ισραηλινός διπλωμάτης. Αποχώρησε από το Υπουργείο Εξωτερικών όταν συνειδητοποίησε ότι «το να είμαι διπλωμάτης για την κυβέρνησή μου σημαίνει στην πραγματικότητα να πηγαίνω ενάντια στα συμφέροντα της χώρας μου. Προτιμώ να χρησιμοποιώ τις διπλωματικές μου δεξιότητες για να βοηθήσω τη χώρα μου». Υποστηρίζει ότι η ειρήνη εξακολουθεί να είναι εφικτή για Ισραηλινούς και Παλαιστινίους. «Δεν έχει τελειώσει ακόμη».
Ενώ προηγουμένως ο Tamir εστίαζε στο ηθικό επιχείρημα για τον τερματισμό της κατοχής, μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου μιλά περισσότερο για την ασφάλεια και την ανάγκη συνεργασίας με τους Παλαιστινίους και άλλους Άραβες της περιοχής ώστε να απαλλαγούν από τους τζιχαντιστές και να επιτευχθεί πραγματική ασφάλεια, όχι μέσω πολέμου αλλά μέσω ειρήνης.
Υπάρχει μια σπάνια ευκαιρία οικοδόμησης ειρήνης στην περιοχή, με τον Λίβανο, τη Συρία και τα κράτη του Κόλπου, αλλά χωρίς τη συμπερίληψη των Παλαιστινίων στην εξίσωση δεν θα είναι βιώσιμη, υποστήριξε.
Κατηγόρησε τον Ισραηλινό ηγέτη Benjamin Netanyahu ότι παρακάμπτει τους Παλαιστινίους μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ. Ωστόσο, οι πολιτικές του ενίσχυσαν τους εξτρεμιστές αντί τους μετριοπαθείς, διατηρώντας τη σύγκρουση σε διαρκή ένταση. Η ελπίδα του Tamir είναι ότι η Κύπρος, που κατανοεί την έννοια της κατοχής και παρά τις στενές της σχέσεις με την κυβέρνηση Netanyahu, θα είναι πιο δραστήρια στο να συμβάλει σε μια πολιτική λύση.
Μπορεί επίσης να βοηθήσει στις Βρυξέλλες, όπου η κυρίαρχη στάση είναι «όταν Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι είναι έτοιμοι, θα έρθουμε να τους βοηθήσουμε».
Σύμφωνα με τον Tamir, «αυτό το παράδειγμα έχει αποτύχει, γιατί η πολιτική τόσο στο Ισραήλ όσο και στην Παλαιστίνη είναι αυτή τη στιγμή τόσο αντιπαραγωγική!» Με τους πολέμους στην περιοχή να έχουν πολλαπλές επιπτώσεις, έχει έρθει η ώρα ο κόσμος να είναι πολύ πιο ενεργός, είπε. Δεν μπορεί να επιβάλει λύση δύο κρατών αλλά μπορεί να βοηθήσει να φτάσουν οι πλευρές σε πολύ καλύτερο σημείο.
«Το μήνυμά μου προς τον κόσμο είναι "μην περιμένετε εμάς". Αν σας ενδιαφέρει η Μέση Ανατολή να είναι πιο σταθερή και να υπάρχει λιγότερη ριζοσπαστικοποίηση μεταξύ μουσουλμάνων και Εβραίων στις χώρες σας, πρέπει να δράσετε. Δεν μπορείτε να περιμένετε».
Η παραίτηση δεν είναι επιλογή
Για τις δυσκολίες συνεργασίας σε συνθήκες που επιδεινώνονται συνεχώς, η Rana Salman, εκτελεστική διευθύντρια της Combatants for Peace, δήλωσε: «Δεν έχουμε το προνόμιο να χάσουμε την ελπίδα. Ζούμε εκεί. Είναι η καθημερινότητά μας, 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, και πρέπει να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για να αλλάξουμε αυτή την πραγματικότητα».
Με τη συνεργασία τους, Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ακτιβιστές της ειρήνης δείχνουν ότι δεν πρόκειται για επιλογή πλευράς. Πρόκειται για στήριξη της λύσης προς όφελος και των δύο λαών. Η Salman σημείωσε ότι Παλαιστίνιοι και Ισραηλινοί παρουσιάζονται κυρίως ως εχθροί αλλά η πραγματικότητα είναι ότι μπορούν να είναι και εταίροι και σύμμαχοι. «Βρισκόμαστε στην ίδια πλευρά, υποστηρίζοντας μια πολιτική λύση. Και γνωρίζουμε ότι είναι εφικτή», είπε.
Οι τέσσερις επιδιώκουν να ασκήσουν πίεση σε βασικά κέντρα εξουσίας ώστε να αλλάξουν πολιτικές που επηρεάζουν τη ζωή τους. «Γιατί οι αποφάσεις που λαμβάνονται στην Ουάσινγκτον και στην ΕΕ επηρεάζουν τη ζωή μου στη Δυτική Όχθη», είπε η Salman.
Η ΕΕ θα μπορούσε να σταματήσει την πώληση όπλων στο Ισραήλ «γιατί αυτό στηρίζει την πολεμική μηχανή» και να επιβάλει κυρώσεις σε βίαιους Ισραηλινούς εποίκους στη Δυτική Όχθη που ενεργούν ατιμώρητα, υποστήριξε. Απαιτούνται επίσης προσπάθειες ώστε οι δύο πλευρές να «εξανθρωπίσουν ξανά» η μία την άλλη. Η Salman είπε ότι οι Ισραηλινοί θα μπορούσαν να μάθουν τι σημαίνει πραγματικά κατοχή και τι σημαίνει η Nakba για τους Παλαιστινίους. «Το να αναγνωρίσω τη δική μου αφήγηση δεν σημαίνει ότι ακυρώνω τη δική σου. Υπάρχει χώρος και για τις δύο».
Οι νεότερες γενιές δεν γνωρίζονται
Ο δρ Nimrod Goren, συνιδρυτής της Diplomeds, αναγνωρίζει ότι η αλλαγή πρέπει να προέλθει από το εσωτερικό και ότι καμία ξένη χώρα δεν μπορεί να επιβάλει λύση. Μπορεί όμως να διαδραματίσει ρόλο, και το ερώτημα είναι αν αυτός ο ρόλος θα είναι θετικός ή καταστροφικός. Ο Goren σημειώνει ότι οι ακτιβιστές της ειρήνης αλληλεπιδρούν εδώ και χρόνια στην περιοχή αλλά υπάρχει κίνδυνος αυτό να πάψει να συμβαίνει για τις νεότερες γενιές.
«Η ευκαιρία που είχα ως φοιτητής να συναντώ Παλαιστινίους όπου ήθελα, σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα φιλοξενούσε διάλογο, δεν υπάρχει πλέον. Σημαίνει ότι νέοι Ισραηλινοί μεγαλώνουν χωρίς ευκαιρίες να γνωρίσουν Παλαιστινίους, χωρίς Παλαιστίνιους φίλους, χωρίς κατανόηση των αναγκών και των συμφερόντων τους και όταν φτάνουν σε θέσεις εξουσίας δεν έχουν κάποιον να καλέσουν στην άλλη πλευρά. Για αυτό η επαναφορά της εμπλοκής της κοινωνίας των πολιτών αποτελεί πραγματική προτεραιότητα […] και για αυτό η Κύπρος είναι ιδιαίτερα σημαντική για εμάς», είπε.
Ευκαιρία για την Κύπρο
Ο Goren υποστήριξε ότι η Κύπρος κατανοεί τη σύγκρουση και, λόγω της εγγύτητάς της, μπορεί να γίνει κόμβος για ισραηλινοπαλαιστινιακές συναντήσεις.
Περισσότερες ομάδες έρχονται πλέον στην Κύπρο, αφού έγινε δυσκολότερο να πάνε στη Βόρεια Ιρλανδία. «Είναι πλέον πολύ ευαίσθητο να συνεργάζεται κανείς με Ισραηλινούς, ακόμη και αν έρχονται μαζί με Παλαιστινίους για λύση δύο κρατών», είπε.
Οι ομάδες που επισκέφθηκαν την Κύπρο επέστρεψαν ενθουσιασμένες. «Δεν περίμεναν ότι θα προκύψουν τόσες ομοιότητες και κοινά ζητήματα από αυτές τις συζητήσεις», είπε.
Πρέπει να μιλάς με τον εχθρό σου
Ο Omar Shaban είναι ιδρυτής και διευθυντής του Pal-Think for Strategic Studies με έδρα τη Γάζα. Μεγαλώνοντας σε προσφυγικό καταυλισμό με 12 μέλη της οικογένειάς του, είπε ότι η κατοχή έγινε εμφανής πολύ νωρίς στη ζωή του, με περιορισμούς στην ελευθερία και τις μετακινήσεις, ελέγχους σε σπίτια από Ισραηλινούς στρατιώτες και περιπολίες στους δρόμους.
«Αγαπώ τη Γάζα. Δεν σκέφτηκα ποτέ να την εγκαταλείψω». Θέλοντας ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά του, επιδίωξε τον τερματισμό της κατοχής μέσω ειρηνικού αγώνα.
«Και δεν μπορούμε να το πετύχουμε χωρίς να μιλάμε με τον εχθρό μας. Πρέπει να μιλάς με εκείνους που διαφωνούν μαζί σου».
Η εμπλοκή με Ισραηλινούς πολιτικούς, ακόμη και σκληροπυρηνικούς, τον έπεισε ότι πρέπει να αντιπαρατεθεί στην αντίληψη ότι η Γάζα είναι μόνο η Hamas και ότι «όλοι οι κάτοικοι της Γάζας είναι τρομοκράτες».
«Οι ριζοσπάστες αγαπούν τους ριζοσπάστες γιατί δεν χρειάζεται να κάνουν συμβιβασμούς», είπε.
Ο Shaban υποστηρίζει ότι, αντίθετα, οι Ισραηλινοί έχουν πραγματικούς εταίρους για ειρήνη και αν προχωρήσουν θα είναι πολύ ωφέλιμο οικονομικά για όλες τις πλευρές.
«Δεν πρόκειται μόνο για το να μιλάμε μεταξύ μας αλλά για το πώς μπορούμε να μετατρέψουμε τις καλές σχέσεις σε κοινό συμφέρον».
Υπάρχουν πολλαπλές δυνατότητες για ένα καλύτερο μέλλον τόσο για Ισραηλινούς όσο και για Παλαιστινίους, είπε.
Πρακτικές πτυχές στήριξης
Ο Shaban σημείωσε ότι η Κύπρος μπορεί να είναι μικρή, με περιορισμένους πόρους, αλλά εξακολουθεί να έχει ρόλο. Απολαμβάνει καλή εικόνα ως ουδέτερη χώρα στη Μεσόγειο και μπορεί να βοηθήσει στην «προετοιμασία του εδάφους» μέσω της λεγόμενης διπλωματίας Track 2.
Η Salman σημείωσε ότι η Κύπρος έχει διαδραματίσει τα τελευταία χρόνια ρόλο «ασφαλούς καταφυγίου» για νέους Ισραηλινούς και Παλαιστινίους ώστε να συναντώνται.
Ο Goren πρόσθεσε ότι η χώρα μπορεί να αξιοποιήσει αυτό το πλεονέκτημα και να το θεσμοθετήσει ως προτεραιότητα.
«Γιατί να μην πει η Κύπρος ότι αυτό είναι το συγκριτικό της πλεονέκτημα, ότι μπορεί να γίνει κόμβος για την κοινωνία των πολιτών ή επαγγελματική συνεργασία μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων;», διερωτήθηκε.
Με στήριξη και χρηματοδότηση της ΕΕ, η Κύπρος θα μπορούσε να διευκολύνει την έλευση ισραηλινών και παλαιστινιακών ομάδων, αυξάνοντας εκθετικά τον αριθμό των επισκέψεων. Θα μπορούσε να αξιοποιήσει υφιστάμενες υποδομές όπως το Σπίτι της Συνεργασίας στη νεκρή ζώνη και την εμπειρία της στη δικοινοτική εργασία.
Η Κύπρος θα μπορούσε επίσης να διασφαλίσει ότι «υπάρχει παλαιστινιακή συνιστώσα σε κάθε περιφερειακή πρωτοβουλία συνεργασίας που προωθεί με το Ισραήλ, όπως για την πολιτική προστασία ή την κλιματική αλλαγή», είπε ο Goren.
«Και να μην λειτουργεί ως υποκατάστατο του (Viktor) Orban με βέτο στις Βρυξέλλες», πρόσθεσε.
Ο Tamir σημείωσε: «Μικρές χώρες μπορούν να διαδραματίσουν μεγάλο ρόλο αν βρουν το πεδίο εξειδίκευσής τους και την προστιθέμενη αξία τους».
Ο Goren επεσήμανε, ωστόσο, έναν περιορισμό: «Η Κύπρος έχει νοοτροπία μηδενικού αθροίσματος στη δική της σύγκρουση». Για να αναβαθμίσει τον ρόλο της ως μεσολαβητής, πρέπει να θεωρείται όχι μόνο ως χώρος συνάντησης αλλά ως «μια χώρα που κατάφερε να σημειώσει πρόοδο και να επιλύσει τη δική της σύγκρουση».
