Ένα από τα πιο εντυπωσιακά νεφελώματα του νυχτερινού ουρανού κατέγραψε το τηλεσκόπιο Gemini North στη Χαβάη, αποτυπώνοντας τις τελευταίες φάσεις ζωής ενός άστρου που βρίσκεται περίπου 1.500 έτη φωτός μακριά από τη Γη. Η εικόνα δόθηκε στη δημοσιότητα από το NSF NOIRLab, τον αμερικανικό οργανισμό που διαχειρίζεται το τηλεσκόπιο.
Το αντικείμενο είναι γνωστό ως «Νεφέλωμα της Κρυστάλλινης Σφαίρας» (Crystal Ball Nebula) και φέρει την επιστημονική ονομασία NGC 1514. Βρίσκεται στον αστερισμό του Ταύρου και πήρε το παρατσούκλι του λόγω του σχεδόν σφαιρικού, λευκού νέφους αερίων που το περιβάλλει. Το νεφέλωμα ανακαλύφθηκε το 1790 από τον διάσημο αστρονόμο Ουίλιαμ Χέρσελ.
Παρότι μοιάζει με έναν μοναδικό φωτεινό αστέρα στο κέντρο του, στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα διπλό αστρικό σύστημα, δηλαδή δύο άστρα που περιστρέφονται το ένα γύρω από το άλλο. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι το ένα από τα δύο άστρα, το οποίο στο παρελθόν ήταν αρκετές φορές μεγαλύτερο από τον Ήλιο, έφτασε στο τέλος της ζωής του και άρχισε να αποβάλλει τα εξωτερικά του στρώματα αερίων.
Αυτό ακριβώς δημιουργεί τα λεγόμενα πλανητικά νεφελώματα. Παρά το όνομά τους, δεν έχουν καμία σχέση με πλανήτες. Ο όρος καθιερώθηκε τον 18ο αιώνα επειδή τα αντικείμενα αυτά φαίνονταν στρογγυλά μέσα στα πρώτα τηλεσκόπια, θυμίζοντας πλανήτες.
Καθώς ο πυρήνας του άστρου αποκαλύπτεται, η έντονη ακτινοβολία του θερμαίνει τα αέρια του νεφελώματος σε εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες, προκαλώντας τη χαρακτηριστική λαμπερή όψη του. Στην περίπτωση του NGC 1514, η θερμοκρασία υπολογίζεται περίπου στους 15.000 βαθμούς Kelvin.
Οι επιστήμονες θεωρούν επίσης ότι οι τροχιές των δύο άστρων και οι ισχυροί αστρικοί άνεμοι τους είναι υπεύθυνοι για το ασυνήθιστα «ανώμαλο» και κυματιστό σχήμα του νεφελώματος, το οποίο ξεχωρίζει από τα περισσότερα πλανητικά νεφελώματα που έχουν συνήθως πιο ομαλή και συμμετρική μορφή.
Η εικόνα δημιουργήθηκε από το όργανο Gemini Multi-Object Spectrograph (GMOS) του τηλεσκοπίου Gemini North, το οποίο βρίσκεται στην κορυφή του ηφαιστειακού όρους Mauna Kea στη Χαβάη. Το τηλεσκόπιο αποτελεί μέρος του Διεθνούς Αστεροσκοπείου Gemini, που λειτουργεί με τη στήριξη του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών των ΗΠΑ.
Το φως που αποτυπώνεται στη φωτογραφία ξεκίνησε το ταξίδι του πριν από περίπου 1.500 χρόνια, καθώς το νεφέλωμα βρίσκεται σε αντίστοιχη απόσταση από τη Γη. Αυτό σημαίνει ότι οι αστρονόμοι παρατηρούν ουσιαστικά μια εικόνα του παρελθόντος, όπως ήταν το σύστημα όταν το φως άρχισε να ταξιδεύει προς τον πλανήτη μας.
Η παρατήρηση του NGC 1514 είχε ιδιαίτερη σημασία και για ιστορικούς λόγους. Όταν ο Ουίλιαμ Χέρσελ ανακάλυψε το νεφέλωμα στα τέλη του 18ου αιώνα, πίστευε αρχικά ότι τα νεφελώματα ήταν απλώς μακρινές συγκεντρώσεις άστρων που δεν μπορούσαν να διακριθούν ξεχωριστά. Ωστόσο, το έντονο φωτεινό σημείο στο κέντρο του συγκεκριμένου αντικειμένου τον οδήγησε να αμφισβητήσει αυτή τη θεωρία.
Σε κείμενό του το 1791 είχε γράψει ότι «η νεφελώδης ύλη γύρω από το άστρο δεν φαίνεται να είναι αστρικής φύσης», υποθέτοντας σωστά ότι η λάμψη προερχόταν από αέρια που φωτίζονταν από ένα κεντρικό άστρο και όχι από μακρινό σμήνος αστεριών. Η παρατήρηση αυτή θεωρείται σήμερα μία από τις πρώτες ενδείξεις που βοήθησαν τους αστρονόμους να κατανοήσουν τη φύση των νεφελωμάτων.
Με πληροφορίες από Associated Press / lifo.gr
