Έντονη πολιτική αντιπαράθεση έχει ξεσπάσει στην Ισπανία με αφορμή το αίτημα της περιφερειακής κυβέρνησης των Βάσκων να μεταφερθεί προσωρινά η «Guernica» του Pablo Picasso στο Μπιλμπάο, προκειμένου να τιμηθεί η 90ή επέτειος από τον ιστορικό βομβαρδισμό της πόλης.
Το εμβληματικό έργο, που εκτίθεται μόνιμα στο Museo Reina Sofía στη Μαδρίτη από το 1992, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα κατά του πολέμου και η μετακίνησή του έχει επανειλημμένα απορριφθεί για λόγους συντήρησης και ασφάλειας.
Η νέα πρόταση, που προβλέπει τη φιλοξενία του έργου στο Guggenheim Museum στο Bilbao από τον Οκτώβριο έως τον Ιούνιο, προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις. Η πρόεδρος της περιφέρειας της Μαδρίτης, Isabel Díaz Ayuso, απέρριψε το αίτημα, υποστηρίζοντας ότι «ο πολιτισμός είναι οικουμενικός» και δεν πρέπει να επιστρέφει κατ’ ανάγκη στον τόπο προέλευσής του.
Από την πλευρά του, ο ηγέτης των Βάσκων εθνικιστών Aitor Esteban αντέτεινε ότι η στάση αυτή είναι εξίσου «επαρχιακή», κατηγορώντας τη Μαδρίτη για στενή αντίληψη της εθνικής ταυτότητας. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος της Χώρας των Βάσκων, Imanol Pradales, έθεσε ευθέως το ζήτημα πολιτικής βούλησης, συγκρίνοντας τη μεταφορά του πίνακα με άλλες ιστορικές αποφάσεις του ισπανικού κράτους.
Η «Γκερνίκα» δημιουργήθηκε το 1937, λίγο μετά τον βομβαρδισμό της ομώνυμης βασκικής πόλης κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου από δυνάμεις που συμμάχησαν με τον στρατηγό Franco. Το έργο αποτυπώνει τη φρίκη της επίθεσης και εξελίχθηκε σε παγκόσμιο σύμβολο των δεινών του πολέμου.
Για δεκαετίες, κατόπιν επιθυμίας του Πικάσο, παρέμεινε εκτός Ισπανίας, εκτιθέμενο στο Museum of Modern Art της Νέας Υόρκης, μέχρι την επιστροφή του μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Έκτοτε, η ισπανική πλευρά τηρεί αυστηρή στάση ως προς τη μετακίνησή του, θεωρώντας το κεντρικό έκθεμα του Museo Reina Sofía και εξαιρώντας το από κάθε πολιτική δανεισμού.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει όχι μόνο ζητήματα πολιτιστικής πολιτικής, αλλά και βαθύτερες εντάσεις γύρω από την ταυτότητα, την ιστορική μνήμη και τον ρόλο των εμβληματικών έργων τέχνης στη σύγχρονη πολιτική σκηνή της Ισπανίας.
