*Φάνος Κουρουφέξης
Την περασμένη εβδομάδα, στην υπηρεσία που εγώ υπηρετώ, επαναλήφθηκε ένα σκηνικό που έχει πάψει να εκπλήσσει και έχει αρχίσει να ανησυχεί. Για τρίτη συνεχόμενη φορά μέσα σε δύο χρόνια, υποψήφιοι που είχαν επιτύχει στις γραπτές εξετάσεις για διορισμό στη Δημόσια Υπηρεσία – με το υφιστάμενο σύστημα, δηλαδή – κλήθηκαν σε συνέντευξη ενώπιον της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας. Δεν παρουσιάστηκε κανένας. Καμία κενή θέση εξυπηρέτησης του πολίτη δεν γέμισε.
Ας μην το προσπεράσουμε ως γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Δεν είναι ιδιαιτερότητα της Υπηρεσίας Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας αυτή. Το ίδιο ακριβώς, με μικρές παραλλαγές, το βιώνουν τμήματα και υπηρεσίες σε ολόκληρο το δημόσιο. Και είναι η πιο καθαρή απόδειξη που θα μπορούσε να ζητήσει κανείς ότι το σύστημα πλήρωσης των θέσεων πρώτου διορισμού δεν χρειάζεται απλώς «βελτίωση». Έχει ήδη βραχυκυκλώσει.
Το γιατί δεν είναι μυστήριο. Σήμερα, σε συνθήκες πλήρους απασχόλησης και έλλειψης προσωπικού, οι γενικές γραπτές εξετάσεις διεξάγονται στα τυφλά: πριν προκηρυχθούν οι κενές θέσεις, πριν καν ξέρει κανείς πού πραγματικά υπάρχει ανάγκη. Δημιουργείται έτσι μια δεξαμενή επιτυχόντων που, μέχρι να έρθει η σειρά μιας συγκεκριμένης υπηρεσίας να καλέσει, έχει ήδη αδειάσει: άλλοι διορίστηκαν αλλού, άλλοι μετακινήθηκαν, άλλοι απλώς έχασαν το ενδιαφέρον τους. Ο ίδιος υποψήφιος μπορεί να δηλώνει ξανά και ξανά σε διαδικασίες διαφορετικών υπηρεσιών και να μετακινείται επανειλημμένα. Το αποτέλεσμα είναι μια διαρκής ανακύκλωση προσωπικού, στην οποία οι υπηρεσίες που θεωρούνται «δύσκολες» – λόγω φόρτου ή αντικειμένου – χάνουν συστηματικά κόσμο. Και μένουν με άδειες καρέκλες.
Η δική μας υπηρεσία είναι σχεδόν εργαστηριακό παράδειγμα. Από τους οκτώ λειτουργούς κλίμακας Α8-10-11 που προσλήφθηκαν τον Απρίλιο του 2021, παρέμειναν μόνο οι τρεις. Από το 2022 μέχρι σήμερα αποχώρησαν άλλοι 44 συνάδελφοι από διάφορες θέσεις. Κι όμως μιλάμε για την υπηρεσία που διαχειρίζεται 12 κοινωνικά επιδόματα, περίπου 45.000 πληρωμές κάθε μήνα προς 150.000 οικογένειες, με ετήσιο προϋπολογισμό μισό δισεκατομμύριο ευρώ – το ογδόντα τοις εκατό του προϋπολογισμού ολόκληρου του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας.
Κάθε άδεια καρέκλα, άλλωστε, δεν είναι ένα κενό σε ένα οργανόγραμμα. Είναι μια αίτηση επιδόματος που καθυστερεί. Ένας έλεγχος που δεν γίνεται. Ένα νοικοκυριό που περιμένει. Η υποστελέχωση αυτών των κρίσιμων υπηρεσιών είναι αποτυχία και του κράτους και της κοινωνίας απέναντι ακριβώς σε εκείνους που εξαρτώνται περισσότερο από αυτές.
Η καλή είδηση είναι ότι το φάρμακο υπάρχει ήδη και περιμένει.
Το πακέτο των τριών νομοσχεδίων για το νέο σύστημα διορισμών (Πρόταση 432/2026) εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 8 Απριλίου, κατατέθηκε στη Βουλή στις 16 Απριλίου, και έκτοτε εκκρεμεί στην Επιτροπή Οικονομικών – έχει μάλιστα παραπεμφθεί για συζήτηση αμέσως μετά τις καλοκαιρινές διακοπές. Η λογική του είναι απλή και ορθή. Οι εξετάσεις θα διεξάγονται μετά την προκήρυξη των πραγματικών κενών θέσεων, ώστε οι υποψήφιοι να διεκδικούν θέσεις που όντως υπάρχουν και που όντως επιθυμούν. Οι προθεσμίες συντομεύουν. Η αχρείαστη γραφειοκρατία της ετήσιας κατάθεσης καταλόγων στη Βουλή καταργείται. Και, το κρισιμότερο, θεσπίζεται μηχανισμός δεσμευτικής δήλωσης προτίμησης και κεντρικής κατανομής: όποιος τοποθετείται στην πρώτη του επιλογή διαγράφεται από τους υπόλοιπους καταλόγους. Είναι, δηλαδή, ακριβώς η λογική που χτυπά την ανακύκλωση στη ρίζα της.
Σκεφτείτε: σύστημα εισαγωγικών εξετάσεων στα δημόσια πανεπιστήμια. Κάτι παρόμοιο.
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή τη λογική την έχει εισηγηθεί και η ίδια η ΠΑΣΥΔΥ. Μπορεί το νομοσχέδιο να βελτιωθεί κι άλλο στη διαβούλευση – αυτό είναι δουλειά της Βουλής – αλλά εκείνο που δεν αντέχει άλλη αναβολή είναι η ίδια η μεταρρύθμιση.
Γιατί το πραγματικά σπάνιο σε αυτή την υπόθεση είναι η σύγκλιση. Σε ένα ζήτημα που συνήθως χωρίζει, εδώ όλοι οι άμεσα εμπλεκόμενοι περιγράφουν το ίδιο πρόβλημα. Η συντεχνία το έχει αναδείξει και έχει καταθέσει εισηγήσεις. Το Υπουργείο Οικονομικών μετέτρεψε τη λύση σε νομοσχέδιο. Και η ίδια η Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας έχει περιγράψει ενώπιον της Βουλής τα αδιέξοδα του υφιστάμενου συστήματος – υποψήφιους που δηλώνουν ενδιαφέρον και τελικά δεν προσέρχονται, διαδικασίες με καθυστερήσεις, γραφειοκρατία και κόστος – αναγνωρίζοντας, στην πράξη, ότι το σύστημα αυτό έχει κλείσει τον κύκλο του. Όταν η συντεχνία, ο αρμόδιος για τον προϋπολογισμό και ο διορίζων φορέας συγκλίνουν στην ίδια διαπίστωση, το ερώτημα παύει να είναι αν πρέπει να αλλάξει το σύστημα. Το ερώτημα πλέον είναι πόσο γρήγορα μπορεί να γίνει η αλλαγή.
Χρειάζεται, βέβαια, και μία διάκριση που δεν επιτρέπεται να θολώσει. Δημιουργήθηκε θόρυβος για το κατά πόσον το Υπουργείο Οικονομικών ορθώς έσπευσε να ανακοινώσει ότι φέτος δεν θα διεξαχθούν εξετάσεις. Η κριτική στον χειρισμό μπορεί να έχει ορθή βάση. Είναι όμως δευτερεύουσα. Το να καθηλωθεί μια αναγκαία μεταρρύθμιση επειδή υπάρχει διαφωνία με τον τρόπο που ανακοινώθηκε μια μεταβατική ρύθμιση θα ήταν η χειρότερη δυνατή κατάληξη.
Η Βουλή επιστρέφει τον Σεπτέμβριο. Το νομοσχέδιο θα είναι εκεί, να την περιμένει. Κάθε μήνας καθυστέρησης δεν είναι ουδέτερος: είναι κι άλλες αποχωρήσεις, κι άλλες άδειες καρέκλες, κι άλλες υπηρεσίες που πλησιάζουν το όριο. Σπάνια η Βουλή έχει μπροστά της μεταρρύθμιση που δεν κοστίζει τίποτα στον προϋπολογισμό, που τη ζητούν όλοι όσοι γνωρίζουν το πρόβλημα από μέσα, και της οποίας η καθυστέρηση μετριέται σε πραγματικό κόστος. Ας την αντιμετωπίσει ως αυτό που είναι: κατεπείγουσα.
Γιατί η άδεια καρέκλα μόνο φαινομενικά δεν κοστίζει. Την πληρώνει πάντα κάποιος. Και συνήθως εκείνος που δεν έχει τη φωνή να διαμαρτυρηθεί.
*Πρόεδρος Κλαδικής Επιτροπής ΠΑΣΥΔΥ ΥΔΕΠ
