Η διασύνδεση GSI εισέρχεται πλέον σε μια νέα φάση. Η πρόσφατη απόφαση της γαλλικής εταιρείας επενδύσεων σε υποδομές, Meridiam, να αποκτήσει το 66% του έργου ως κύριος μέτοχος, αναζωπύρωσε την εμπιστοσύνη ότι η ηλεκτρική διασύνδεση μπορεί να περάσει από τη σύλληψη στην υλοποίηση. Ακόμη σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η εξέλιξη αυτή προσφέρει την ευκαιρία να επανεκτιμηθεί το έργο με βάση τα πραγματικά και ευρύτερά του πλεονεκτήματα. Ο GSI δεν είναι απλώς ένα έργο ενεργειακών υποδομών. Αποτελεί μιαν επένδυση στη μελλοντική δομή της αγοράς ηλεκτρισμού της Κύπρου. Η αξία του βασίζεται σε τρία αλληλοσυμπληρούμενα επίπεδα οφέλους: οικονομικό, λειτουργικό και στρατηγικό. Συνδυαστικά, τα τρία αυτά στοιχεία συνθέτουν ένα ιδιαίτερα ισχυρό μακροπρόθεσμο επιχείρημα υπέρ της υλοποίησής του.
Ο ανταγωνισμός ως όφελος
Η μεγαλύτερη οικονομική συμβολή του GSI δεν είναι μόνο ότι επιτρέπει στην Κύπρο να εισάγει φθηνότερη ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια. Είναι κυρίως ότι αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.
Συνδέοντας την απομονωμένη κυπριακή αγορά με την πολύ μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού, οι τιμές χονδρικής δεν θα καθορίζονται πλέον αποκλειστικά από τους εγχώριους παραγωγούς. Οι παραγωγοί της Κύπρου, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών ανανεώσιμης ενέργειας, θα πρέπει πλέον να ανταγωνίζονται τις εισαγωγές ηλεκτρισμού από γειτονικές αγορές. Αυτή η ανταγωνιστική πίεση είναι πιθανό να αποτελέσει το σημαντικότερο οικονομικό όφελος του έργου. Οι καταναλωτές δεν θα επωφελούνται μόνο από τις εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και από την πειθαρχία που επιβάλλει ο ανταγωνισμός στην εγχώρια αγορά. Για δεκαετίες, η Κύπρος λειτουργούσε ως ένα απομονωμένο ηλεκτρικό νησί. Ακόμη και μετά την εισαγωγή της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού, η αγορά παραμένει μικρή, ακριβή και περιορισμένη, χωρίς πραγματικό και σοβαρό ανταγωνισμό. Η διασύνδεση αλλάζει αυτή την πραγματικότητα. Η ηλεκτρική ενέργεια θα ρέει ολοένα περισσότερο σύμφωνα με τις συνθήκες της αγοράς, επιτρέποντας στην Κύπρο να αξιοποιεί ανταγωνιστικά τιμολογημένη ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια από την υπόλοιπη Ευρώπη και ταυτόχρονα ενθαρρύνοντας τους εγχώριους παραγωγούς να λειτουργούν αποδοτικότερα. Ο GSI, επομένως, δεν προσθέτει απλώς μία ακόμη πηγή ηλεκτρισμού. Μετασχηματίζει τον τρόπο λειτουργίας της ίδιας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η λειτουργική αποδοτικότητα
Ο ανταγωνισμός, όμως, αποτελεί μόνο ένα μέρος της οικονομικής εικόνας. Η διασύνδεση επιτρέπει, επίσης, στο ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου να λειτουργεί πολύ πιο αποδοτικά. Οι ανάγκες για εφεδρική παραγωγική ισχύ μπορούν να μειωθούν, αφού γειτονικά ηλεκτρικά συστήματα θα μπορούν να παρέχουν υποστήριξη σε περιπτώσεις βλαβών ή αιχμών ζήτησης. Η πλεονάζουσα παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές θα μπορεί να εξάγεται αντί να περικόπτεται. Η εξισορρόπηση του συστήματος θα γίνεται αποτελεσματικότερα, η λειτουργική ευελιξία θα αυξάνεται και οι μονάδες παραγωγής θα λειτουργούν οικονομικότερα. Συνολικά, οι βελτιώσεις αυτές εκτιμάται ότι μπορούν να αποφέρουν πρόσθετη καθαρή εξοικονόμηση της τάξης του 1–2 σεντ ανά κιλοβατώρα για τους καταναλωτές. Εξίσου σημαντικό είναι ότι ακόμη και υπό απαισιόδοξες παραδοχές –όπως υψηλότερο κόστος του έργου και χαμηλότερα λειτουργικά οφέλη– η άμεση επίδραση του GSI στις τιμές ηλεκτρισμού για τους καταναλωτές εκτιμάται ότι θα παραμείνει σε γενικές γραμμές ουδέτερη. Με άλλα λόγια, ακόμη και αν τα οικονομικά οφέλη αποδειχθούν μικρότερα από τα αναμενόμενα, οι καταναλωτές είναι απίθανο να επιβαρυνθούν ουσιαστικά μακροπρόθεσμα για να αποκτήσουν τα πολύ ευρύτερα στρατηγικά οφέλη που προσφέρει το έργο.
Τα στρατηγικά οφέλη
Μερικά από τα σημαντικότερα οφέλη του GSI δεν μπορούν να αποτιμηθούν σε σεντ ανά κιλοβατώρα. Το έργο θα τερματίσει για πρώτη φορά την πλήρη ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου. Θα ενισχύσει σημαντικά την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, παρέχοντας πρόσβαση σε γειτονικά ηλεκτρικά συστήματα σε περιόδους ελλείψεων παραγωγής ή σοβαρών τεχνικών βλαβών ή αιχμών ζήτησης. Θα αυξήσει την ανθεκτικότητα του ηλεκτρικού συστήματος, θα διευκολύνει ακόμη μεγαλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέσω της μείωσης των περικοπών παραγωγής και θα επιτρέψει στην Κύπρο να συμμετέχει πλήρως στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού, κάτι που ήδη ισχύει για όλα τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Καθώς η Κύπρος θα προχωρεί τα επόμενα χρόνια στον εξηλεκτρισμό των μεταφορών, της βιομηχανίας, της θέρμανσης αλλά και στην επέκταση της αφαλάτωσης, τα στρατηγικά αυτά οφέλη θα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Καταλύτης Meridiam-ΕΤΕπ
Η επένδυση της Meridiam έχει ήδη αλλάξει τη δυναμική και το χρηματοδοτικό προφίλ του έργου. Σε αντίθεση με την κρατική στήριξη, οι ιδιώτες επενδυτές σε έργα υποδομής δεσμεύουν κεφάλαια μόνο όταν θεωρούν ότι ένα έργο είναι εμπορικά βιώσιμο και μπορεί να αποφέρει ικανοποιητικές μακροπρόθεσμες αποδόσεις. Η απόφαση της Meridiam αποτελεί, επομένως, μια σημαντική ψήφο εμπιστοσύνης προς το GSI. Το επόμενο καθοριστικό ορόσημο είναι πλέον η αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Η σημασία της δεν περιορίζεται στην αξιολόγηση των τεχνικών και οικονομικών χαρακτηριστικών του έργου, αλλά κυρίως στο κατά πόσο θα υποστηρίξει τη ζητούμενη χρηματοδότηση, ύψους περίπου €1 δισ. ευρώ, από την ΕΤΕπ. Η συμμετοχή της Meridiam έχει ήδη ενισχύσει σημαντικά την εμπορική αξιοπιστία του έργου, καθιστώντας ολοένα πιθανότερη τη συμμετοχή των TAQA, Masdar, της αμερικανικής DFC και, ενδεχομένως, του Ισραήλ. Η έγκριση της χρηματοδότησης του €1 δισ. ευρώ από την ΕΤΕπ θα μπορούσε ουσιαστικά να ολοκληρώσει το διεθνές χρηματοδοτικό σχήμα και να ανοίξει τον δρόμο για την υλοποίηση του έργου. Το GSI εξελίσσεται σταδιακά από μια διασύνδεση Κύπρου–Ελλάδας σε μια πραγματικά πολυεθνική στρατηγική επένδυση.
Η γεωπολιτική ανθεκτικότητα
Η ευρύτερη αυτή διεθνής συμμετοχή έχει συνέπειες που υπερβαίνουν τη χρηματοδότηση. Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στο κατά πόσον η Τουρκία θα μπορούσε να παρεμποδίσει την κατασκευή της διασύνδεσης. Ο κίνδυνος αυτός δεν μπορεί να αγνοηθεί. Ωστόσο, η γεωπολιτική ισορροπία έχει ήδη αρχίσει να μεταβάλλεται. Το έργο επωφελείται ήδη από τη μεγαλύτερη επιχορήγηση που έχει ποτέ χορηγήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI), αναγνωρίζοντας τη στρατηγική σημασία του για τον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα επαναβεβαιώσει την πολιτική της στήριξη, ενώ η Ελλάδα έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί το έργο πλήρως συμβατό με το διεθνές δίκαιο και έχει δηλώσει την αποφασιστικότητά της να προστατεύσει τη νόμιμη υλοποίησή του.
Η συμμετοχή της Meridiam ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή τη θέση. Μαζί με τη Nexans, η Γαλλία διαθέτει πλέον δύο μεγάλες εταιρείες που συμμετέχουν άμεσα στο έργο. Αυτό δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας, αυξάνει όμως το πολιτικό ενδιαφέρον της Γαλλίας για την επιτυχή ολοκλήρωσή του και ανεβάζει το διπλωματικό και εμπορικό κόστος οποιασδήποτε προσπάθειας παρεμπόδισής του. Εάν ακολουθήσει και η χρηματοδότηση της ΕΤΕπ, ο σημαντικότερος δημόσιος χρηματοπιστωτικός οργανισμός της Ευρώπης θα καταστεί και ο ίδιος βασικός ενδιαφερόμενος του έργου. Μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ελλάδα και ενδεχομένως πρόσθετους διεθνείς επενδυτές, η συμμαχία που στηρίζει ο GSI θα γίνεται ολοένα ευρύτερη και ισχυρότερη. Τίποτε από αυτά δεν εξαλείφει πλήρως τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Όμως αυξάνει σταδιακά το πολιτικό, διπλωματικό και εμπορικό κόστος οποιασδήποτε προσπάθειας παρεμπόδισης του έργου.
Πέρα από τη σημερινή συζήτηση
Ο GSI θα πρέπει τελικά να αξιολογηθεί όχι ως ένα ηλεκτρικό καλώδιο, αλλά ως μια μακροπρόθεσμη επένδυση στο μέλλον της αγοράς ηλεκτρισμού της Κύπρου. Η σημαντικότερη οικονομική του συμβολή είναι ότι εισάγει πραγματικό ανταγωνισμό στην εγχώρια αγορά ηλεκτρισμού, ασκώντας διαρκή καθοδική πίεση στις τιμές χονδρικής, μέσω της πρόσβασης στην ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά. Τα λειτουργικά του οφέλη δημιουργούν πρόσθετες μετρήσιμες εξοικονομήσεις μέσω ενός αποδοτικότερου ηλεκτρικού συστήματος. Τα στρατηγικά του οφέλη ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια, την ανθεκτικότητα του συστήματος και ενσωματώνουν πλήρως την Κύπρο στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού. Οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι το έργο βρίσκεται σήμερα πιο κοντά στην υλοποίησή του από οποιαδήποτε άλλη στιγμή από τότε που προτάθηκε για πρώτη φορά. Η επένδυση της Meridiam έχει ήδη αποδείξει την εμπορική εμπιστοσύνη προς το έργο. Αν ακολουθήσουν η προτεινόμενη χρηματοδότηση του €1 δισ. ευρώ από την ΕΤΕπ και η συμμετοχή επιπρόσθετων διεθνών εταίρων, ο GSI θα εξελιχθεί από μια απλή διασύνδεση Κύπρου–Ελλάδας σε ένα στρατηγικό ευρωπαϊκό έργο υποδομής με ισχυρή διεθνή στήριξη. Υπό αυτό το ευρύτερο πρίσμα, ο GSI είναι πολύ περισσότερο από ένα έργο υποδομών. Αποτελεί μιαν επένδυση σε μια πιο ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού, σε ένα ασφαλέστερο και ανθεκτικότερο ενεργειακό σύστημα και σε μιαν ισχυρότερη στρατηγική θέση της Κύπρου μέσα στην Ευρώπη για τις επόμενες δεκαετίες. Η Κύπρος δεν πρέπει να παραμείνει θεατής.
*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου
