Πλήρη αναλογιστική αξιολόγηση του νέου συνταξιοδοτικού συστήματος και δημοσιοποίηση όλων των παραδοχών στις οποίες βασίζονται οι κυβερνητικοί σχεδιασμοί, ζητά το Δημοσιονομικό Συμβούλιο Κύπρου (ΔΣΚ).
Στην ενδιάμεσή του έκθεση που δημοσιοποιήθηκε την Πέμπτη, παρότι βλέπει θετικά βασικές κατευθύνσεις της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, προειδοποιεί ότι κρίσιμα ζητήματα παραμένουν το δημοσιονομικό κόστος και ο τρόπος χρηματοδότησής της, τα οποία πρέπει να αξιολογηθούν βάσει πλήρους αναλογιστικής τεκμηρίωσης.
Επιπρόσθετα, το ΔΣΚ θεωρεί καίριας σημασίας τη σύνδεση του ορίου αφυπηρέτησης με το προσδόκιμο ζωής, όπως καθορίζεται στο νόμο καθώς και την υλοποίηση των προγραμματιζόμενων αυξήσεων στις συνεισφορές το 2029, 2034 και 2039.
Παράλληλα, θεωρεί αναγκαία τη σταδιακή ανάπτυξη του δεύτερου και του τρίτου πυλώνα συνταξιοδότησης, ώστε να ενισχυθεί η μακροχρόνια επάρκεια των συντάξεων. Κρίσιμης σημασίας, τονίζει, είναι η σταδιακή επέκταση των Ταμείων Προνοίας ώστε να καλυφθεί καθολικά το εργατικό δυναμικό.
Στα θετικά που βλέπει το Συμβούλιο, περιλαμβάνεται η διατήρηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης στα 65 έτη, η προβλεπόμενη δυνατότητα προαιρετικής συνέχισης της εργασίας και η καταβολή εισφορών μέχρι τα 67 έτη, με αντίστοιχη αύξηση της σύνταξης και η ενίσχυση των χαμηλοσυνταξιούχων και της βασικής σύνταξης.
Επενδύσεις ΤΚΑ
Σε ό,τι αφορά το αποθεματικό του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το ΔΣΚ θεωρεί ορθή τη σταδιακή, σε βάθος χρόνου, διαφοροποίηση των επενδύσεών του, υπό την προϋπόθεση επαγγελματικής και συνετής διαχείρισης και υιοθέτησης επενδυτικής πολιτικής χαμηλού κινδύνου.
«Οι διαθέσιμες προκαταρκτικές εκτιμήσεις καταδεικνύουν ότι η μεταρρύθμιση έχει διαφορετική επίπτωση στα επιμέρους υποσύνολα της Γενικής Κυβέρνησης. Η αναδιάρθρωση ορισμένων υφιστάμενων παροχών δύναται να μειώνει συγκεκριμένες δαπάνες της Κεντρικής Κυβέρνησης, ενώ η ανάληψη πρόσθετων υποχρεώσεων από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, μεταξύ άλλων λόγω των αλλαγών στην αναλογιστική μείωση, στον συντελεστή συσσώρευσης της συμπληρωματικής σύνταξης και στην κλιμακωτή απόδοση των αυξήσεων, αυξάνει τις δαπάνες του Ταμείου», σημειώνει.
Σε ενοποιημένη βάση, συνεπώς υποδεικνύεται, προκύπτει πρόσθετη επιβάρυνση για τη Γενική Κυβέρνηση και αυξητική επίδραση στις Καθαρές Πρωτογενείς Δαπάνες. Το τελικό μέγεθος της επίπτωσης εξαρτάται από τον βαθμό στόχευσης των παροχών, την ταχύτητα εφαρμογής της μεταρρύθμισης και τις τελικές παραμέτρους χρηματοδότησής της.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ανάλυση ευαισθησίας. Προβολές σε ορίζοντα τριάντα πέντε ετών, αναφέρει η έκθεση του ΔΣΚ, παράγουν μεγέθη που προκύπτουν από ανατοκισμό επί δεκαετίες και είναι, εξ ορισμού ευαίσθητα, στις παραδοχές απόδοσης, ρυθμού ανάπτυξης και κόστους δανεισμού. Η καθαρή επίπτωση στη Γενική Κυβέρνηση, τονίζεται, εξαρτάται καθοριστικά από τη διαφορά μεταξύ της πραγματικής απόδοσης του αποθεματικού και του οριακού κόστους δανεισμού του κράτους: εφόσον η απόδοση υπολείπεται του κόστους, η καθαρή θέση επιδεινώνεται. Το Συμβούλιο θεωρεί ότι κανένα συμπέρασμα περί μακροχρόνιας βιωσιμότητας δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές χωρίς σενάρια χαμηλών αποδόσεων και δυσμενέστερης δημογραφικής εξέλιξης.
Παράλληλα, εισηγείται τη δημοσιοποίηση της αναλογιστικής μελέτης και των παραδοχών της, καθώς και τη διενέργεια συγκριτικής αναλογιστικής αξιολόγησης του υφιστάμενου και του προτεινόμενου συνταξιοδοτικού συστήματος, με ακριβώς τις ίδιες παραδοχές ως προς τη δημογραφική εξέλιξη, τους μισθούς, τη μετανάστευση, την απασχόληση και τις επενδυτικές αποδόσεις και με χρονικό ορίζοντα τουλάχιστον έως το 2080.
Η αξιολόγηση, όπως υποστηρίζει, θα πρέπει να συνοδεύεται από αναλύσεις ευαισθησίας, να ξεκαθαριστεί ο τρόπος με τον οποίο το αποθεματικό θα καταγραφεί στα δημόσια οικονομικά βάσει των ευρωπαϊκών κανόνων και να θεσπιστεί σαφές πλαίσιο διακυβέρνησής του πριν από την εφαρμογή της μεταρρύθμισης. Ο κίνδυνος αξιολογείται ως υψηλής επίπτωσης και μακροπρόθεσμου ορίζοντα και ο βαθμός αβεβαιότητας παραμένει υψηλός έως ότου καταστεί δυνατή η ανεξάρτητη επαλήθευση των αποτελεσμάτων.
Σοβαρός κίνδυνος η γήρανση
Σύμφωνα με το Συμβούλιο, η γήρανση συνιστά τον σοβαρότερο μακροπρόθεσμο δημοσιονομικό κίνδυνο, με τη συνταξιοδοτική δαπάνη να προβλέπεται αυξημένη κατά 3,6127 π.μ. του ΑΕΠ έως το 2070.
Το ΔΣΚ εισηγείται η επικείμενη νέα αναλογιστική μελέτη να συνοδεύεται με σενάρια ευαισθησίας σε ό,τι αφορά το όριο αφυπηρέτησης, τις τριμερείς συνεισφορές και του δείκτη, βάση του οποίου θα παραχωρούνται οι αυξήσεις στις συντάξεις.
Η δημοσιοποίηση της αναλογιστικής μελέτης, των παραδοχών της και των αναλύσεων ευαισθησίας, υπογραμμίζει, αποτελεί προϋπόθεση για την αξιόπιστη αποτίμηση της βιωσιμότητας και της επάρκειας των συντάξεων.
Σύμφωνα με τις προβολές της Επιτροπής, η δημόσια συνταξιοδοτική δαπάνη στην Κύπρο αναμένεται να αυξηθεί από 8,2% του ΑΕΠ το 2022 σε 11,8% το 2070, με κορύφωση 12,5% το 2065. Η μεταβολή των 3,6 π.μ. συγκαταλέγεται στις υψηλότερες της Ένωσης, όπου ο μέσος όρος αυξάνεται κατά 0,4 μονάδες. Η άνοδος οφείλεται κατά κύριο λόγο στην επιδείνωση του δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων, η οποία από μόνη της συνεισφέρει 7,8 μονάδες, ενώ αντισταθμίζεται μερικώς από τη μείωση του δείκτη παροχών και του δείκτη κάλυψης, κατά 1,5 και 1,6 μονάδες αντιστοίχως.
«Η συγκράτηση της αύξησης στις 3,6 μονάδες προϋποθέτει, επομένως, ότι θα υλοποιηθούν πλήρως τόσο η σύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής όσο και η προβλεπόμενη υποχώρηση του δείκτη παροχών. Εάν οποιοδήποτε από τα δύο δεν επιτευχθεί, η δαπάνη του 2070 εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περίπου 2,1–2,5 π.μ. του ΑΕΠ, αναλόγως του σεναρίου και επηρεάζει ουσιαστικά τη βιωσιμότητα του ταμείου κοινωνικής ασφάλισης», αναφέρεται στην έκθεση. Το Συμβούλιο συστήνει τη διεξαγωγή μελετών ευαισθησίας, ειδικότερα σε ότι αφορά ενδεχόμενη διαφοροποίηση της πολιτικής συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής.
Οι προβολές αυτές, εξηγεί, προηγούνται της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης που βρίσκεται σε εξέλιξη και δεν την ενσωματώνουν.
Παράλληλα, αναφέρει, δεν λαμβάνεται υπόψη η ενδεχόμενη αναδιάρθρωση του αποθεματικού του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, με μετάβαση από λογιστική απαίτηση έναντι της Κεντρικής Κυβέρνησης σε πραγματικά χρηματοδοτούμενο και επανεπενδυόμενο αποθεματικό.
«Πρόκειται για μεταβολή που, εφόσον υλοποιηθεί, μεταβάλλει ουσιωδώς τη μακροχρόνια δημοσιονομική εικόνα», προειδοποιεί το ΔΣΚ.
