Συνταξιοδοτικό χάσμα: Καθοριστικές οι ανισότητες στην εργασία και τη φροντίδα

Οι ανισότητες στην απασχόληση, στις αμοιβές και στις ώρες εργασίας, μαζί με την άνιση κατανομή της μη αμειβόμενης φροντίδας, συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με το χάσμα στις συντάξεις γυναικών και ανδρών.

Το θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο δημόσιας ακρόασης των Επιτροπών Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής και Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη στις Βρυξέλλες και είχε ως αντικείμενο τη μείωση του συνταξιοδοτικού χάσματος μεταξύ των φύλων.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων, Λι Άντερσον, ανέφερε ότι οι συντάξεις των γυναικών στην ΕΕ είναι κατά μέσο όρο περίπου ένα τέταρτο χαμηλότερες από εκείνες των ανδρών. Συνέδεσε τη διαφορά με τις συχνότερες διακοπές σταδιοδρομίας, τις χαμηλότερες αμοιβές και την πιο περιορισμένη πρόσβαση των γυναικών σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα.

Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα, η Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα αναφέρθηκε στις μισθολογικές ανισότητες, στην αόρατη εργασία και στα στερεότυπα που, όπως είπε, εξακολουθούν να δημιουργούν εμπόδια για τις γυναίκες. Επισήμανε επίσης τις προσπάθειες του Ευρωκοινοβουλίου για τη μείωση των διαφορών στην απασχόληση, στις αμοιβές και στις συντάξεις.

Το χάσμα μειώθηκε στο 23% το 2024

Η ανώτερη σύμβουλος στη Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΟΣΑ, Μόνικα Κβάισερ, ανέφερε ότι το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ γυναικών και ανδρών μειώθηκε από 28% το 2007 σε 23% το 2024.

Όπως είπε, βασικός παράγοντας πίσω από τη διαφορά είναι οι συνολικές αποδοχές στη διάρκεια του εργασιακού βίου. Οι διαφορές στην απασχόληση, στις ώρες εργασίας και στις ωριαίες αμοιβές συνεισφέρουν, σύμφωνα με την ίδια, περίπου κατά ένα τρίτο η καθεμία στο συνολικό χάσμα.

Η κ. Κβάισερ υπογράμμισε επίσης τη σημασία των συνταξιοδοτικών πιστώσεων για περιόδους φροντίδας παιδιών ή ηλικιωμένων συγγενών. Σε προσομοίωση του ΟΟΣΑ για μητέρα δύο παιδιών που διακόπτει την εργασία της για πέντε χρόνια, οι κανόνες των υποχρεωτικών συνταξιοδοτικών συστημάτων αντισταθμίζουν περίπου το ήμισυ της επίπτωσης, εφόσον στη συνέχεια επιστρέψει σε πλήρη απασχόληση.

Πρόσθεσε ότι οι συντάξεις επιζώντων μειώνουν κατά μέσο όρο περίπου κατά ένα τρίτο το χάσμα στα υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα και ότι οι γυναίκες αποτελούν το 88% των δικαιούχων. Κατά την ίδια, η αποτελεσματικότερη μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση του χάσματος προϋποθέτει τη μείωση των διαφορών στην απασχόληση, στις ώρες εργασίας και στους μισθούς.

Μεγαλύτερη διαφορά απασχόλησης στα ζευγάρια με παιδιά

Η ερευνήτρια για την ισότητα των φύλων στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, Λίνα Σαλαναουσκάιτε, ανέφερε ότι το σημερινό συνταξιοδοτικό χάσμα αντανακλά ανισότητες που έχουν συσσωρευθεί επί δεκαετίες και σχετίζονται τόσο με την αγορά εργασίας όσο και με την κατανομή της μη αμειβόμενης φροντίδας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η διαφορά μεταξύ γυναικών και ανδρών στο ποσοστό απασχόλησης σε ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης ανέρχεται σε περίπου 15 ποσοστιαίες μονάδες. Στα ζευγάρια με παιδιά φθάνει περίπου τις 24 μονάδες, ενώ στα ζευγάρια χωρίς παιδιά είναι περίπου πέντε.

Η κ. Σαλαναουσκάιτε ανέφερε ακόμη ότι το 8% των γυναικών στην ΕΕ βιώνει οικονομική βία, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει την παρεμπόδιση της εργασίας τους ή τον έλεγχο των οικονομικών του νοικοκυριού από τον σύντροφό τους.

Μεταξύ των μέτρων που πρότεινε ήταν η ενίσχυση των συστημάτων γονικής άδειας, με πιο ισότιμη κατανομή των ευθυνών φροντίδας, η διεύρυνση της πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας, καθώς και η βελτίωση της οικονομικής και συνταξιοδοτικής παιδείας γυναικών και ανδρών.

Πρόταση για καθολική κρατική σύνταξη στην Ιρλανδία

Η εκτελεστική διευθύντρια του Εθνικού Συμβουλίου Γυναικών της Ιρλανδίας, Κορίν Χάσον, ανέφερε ότι το διάμεσο συνταξιοδοτικό χάσμα στην ΕΕ βρίσκεται κοντά στο 25%, ενώ στην Ιρλανδία κυμαίνεται μεταξύ 31% και 35%.

Η κ. Χάσον υποστήριξε την καθιέρωση καθολικής κρατικής σύνταξης, ανεξάρτητης από το ιστορικό εργασίας και κοινωνικών εισφορών, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι περίοδοι μη αμειβόμενης φροντίδας. Όπως ανέφερε, η πρόταση του Εθνικού Συμβουλίου Γυναικών της Ιρλανδίας προβλέπει σύνταξη τουλάχιστον ίση με το 34% των μέσων αποδοχών.

Κατά τη συζήτηση ερωτήσεων και απαντήσεων, επανέλαβε ότι τα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα παραμένουν στενά συνδεδεμένα με την αμειβόμενη εργασία, το ιστορικό αποδοχών και τις εισφορές, ενώ οι γυναίκες έχουν συχνότερα διακοπές σταδιοδρομίας και εργάζονται με μερική απασχόληση λόγω υποχρεώσεων φροντίδας.

Αναφέρθηκε επίσης στην Οδηγία για τη διαφάνεια των αμοιβών, επισημαίνοντας ότι η αντιμετώπιση του συνταξιοδοτικού χάσματος δεν μπορεί να περιοριστεί αποκλειστικά σε παρεμβάσεις στις συντάξεις.

Η φορολογία ως παράγοντας

Η επικεφαλής του τμήματος εκθέσεων για την ισότητα των φύλων στο Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ίδρυμα για την Ισότητα των Φύλων, Ούλρικε Σπάνγκενμπεργκ, έθεσε τη φορολογία ως έναν ακόμη παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει το συνταξιοδοτικό χάσμα.

Σύμφωνα με την ίδια, ορισμένα στοιχεία της κοινής φορολόγησης ζευγαριών μπορούν να αυξάνουν τη φορολογική επιβάρυνση του συντρόφου με το χαμηλότερο εισόδημα, ο οποίος είναι συχνά γυναίκα. Αυτό, όπως ανέφερε, μπορεί να δημιουργεί αντικίνητρα για είσοδο στην αγορά εργασίας ή για αύξηση των ωρών απασχόλησης.

Πηγή: ΚΥΠΕ