*Του Σωτήρη Κυπριανού
Σε κάθε σοβαρή χώρα, κάθε χρόνο γίνεται ένα μακροχρόνιο ενεργειακό πλάνο, το οποίο βασίζεται στην ικανότητα του ηλεκτρικού συστήματος της εκάστοτε χώρας να καλύψει τη ζήτηση των καταναλωτών, ιδιαίτερα σε ώρες αιχμής. Βασίζεται, δηλαδή, στην ενεργειακή επάρκεια του συστήματος. Στην Κύπρο, στην πράξη, αυτό το συνεκτικό πλάνο δεν φαίνεται να υπάρχει.
Στο συγκεκριμένο πλάνο περιλαμβάνονται και οι μακροχρόνιες πολιτικές που θέλει να προωθήσει το κάθε κράτος και προγραμματίζει τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν στον τομέα της ενέργειας, για να μην μείνει χωρίς ρεύμα στη χαμηλότερη τιμή με απλά λόγια. Η ενεργειακή πολιτική της χώρας μας, ωστόσο, περιστρέφεται τα τελευταία χρόνια γύρω από τρεις «γραμμές άμυνας».
Πρώτον, η έλευση φυσικού αερίου. Για χρόνια μπήκαν όλα τα αβγά σε αυτό το καλάθι. Έγιναν επενδύσεις, με την υπόθεση ότι το καύσιμο θα είναι εδώ «σύντομα». Σήμερα, όμως, ακόμα και δημόσιες τοποθετήσεις επισημαίνουν ότι φυσικό αέριο για ηλεκτροπαραγωγή δεν αναμένεται ούτε το 2026 ούτε το 2027. Και όταν η βασική παραδοχή μετακινείται δύο και τρία χρόνια μπροστά, τι γίνεται με την ασφάλεια τροφοδοσίας στο ενδιάμεσο; Ποιος καλύπτει το κενό όταν το σύστημα «πιέζεται» από καύσωνες, παλιές μονάδες και αυξημένη ζήτηση;
Δεύτερον, η αναβάθμιση της Δεκέλειας με νέες μονάδες. Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα «χρονικής αποτυχίας», που μετατρέπεται σε οικονομική αποτυχία. Είχε παρουσιαστεί ως λύση ανάγκης: νέα ισχύς περίπου 80MW, ώστε να στηριχθεί η επάρκεια μέχρι να ωριμάσει η επόμενη μέρα. Οι νέες μονάδες που παραγγέλθηκαν για τη Δεκέλεια, μετά από κατακύρωση προσφοράς, ύψους €140 εκατ., πλέον δεν αναμένονται πριν το 2030, επειδή ο κατασκευαστής ενημέρωσε ότι ο χρόνος παράδοσης γίνεται 4 χρόνια αντί για 2,5. Δηλαδή μια «λύση» που θα έπρεπε να θωρακίζει το σύστημα πριν κλείσει η δεκαετία, μεταφέρεται χρονικά σε σημείο που χάνει τον ρόλο της ως εργαλείο επάρκειας για το 2026 και όχι μόνο.
Και το κόστος; Εδώ είναι το δεύτερο χτύπημα. Οι αρχικές εκτιμήσεις τοποθετούσαν το έργο να είναι της τάξη των €80-90 εκατ., αλλά οι προσφορές κινήθηκαν στα €138,5-147 εκατ. Αυτή η «μετάφραση» του χρόνου σε χρήμα είναι το πραγματικό πρόβλημα. Προσωπικά, είχα διαφωνήσει με τη λογική αυτής της επιλογής, καθώς θεωρώ αυτές τις γεννήτριες ότι είναι και θα είναι ασύμφορες. Σε ποιο σημείο, λοιπόν, μια απόφαση παύει να είναι τεχνική και γίνεται καθαρά πολιτικό ρίσκο; Όταν αλλάζει τόσο η σχέση κόστους-χρόνου, ποιος επανεκτιμά το αποτέλεσμα και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη της επανεκτίμησης; Και, το πιο κρίσιμο: όταν το καλοκαίρι του 2026 έρχεται, ποια είναι η άμεση «αντιστάθμιση» για το γεγονός ότι η νέα ισχύς δεν θα είναι εδώ;
Τρίτον, η αποθήκευση. Η αποθήκευση έχει παρουσιαστεί ως εργαλείο που μπορεί να μειώσει περικοπές ΑΠΕ, να προσφέρει ευελιξία και να στηρίξει τις ώρες που πέφτει ο ήλιος αλλά η ζήτηση μένει υψηλά. Στα χαρτιά, έχει ανοίξει ο δρόμος για να μπουν οι κεντρικές μπαταρίες του διαχειριστή για να στηρίξουν την ασφάλεια του συστήματος, που είχαν αρχικό στόχο να ολοκληρωθούν μέχρι τον Ιούνιο του 2026. Ωραίο ακουγόταν. Όμως το 2026 είναι τώρα και το κρίσιμο δεν είναι οι ανακοινώσεις, αλλά το πότε θα λειτουργήσουν στην πράξη. Και εδώ τίθεται το απλό ερώτημα: μπορούμε να στηρίξουμε την επάρκεια του καλοκαιριού 2026 σε έργα που ακόμα βρίσκονται σε εξέλιξη; Αν χαθούν οι προθεσμίες -που συχνά χάνονται όταν υπάρχουν διαγωνισμοί, εγκρίσεις, προμήθειες, σύνδεση με το δίκτυο- ποιο είναι το εναλλακτικό σχέδιο;
Το δεύτερο κομμάτι είναι οι ιδιωτικές μπαταρίες. Εκεί υπάρχει ενδιαφέρον. Υπάρχουν αιτήσεις. Υπάρχουν επενδυτές που έβαλαν λεφτά και σε κάποιες περιπτώσεις έχουν ήδη παραγγείλει εξοπλισμό. Παρ' όλα αυτά, πολλά έργα δεν προχωρούν γιατί «κολλάνε» στη σύνδεση και τις τελικές εγκρίσεις. Επίσημα λέγεται ότι δόθηκαν προκαταρκτικοί όροι σύνδεσης σε αρκετούς, αλλά οι τελικοί όροι δεν εκδόθηκαν επειδή δεν κατατέθηκαν όλα τα έγγραφα και οι μελέτες. Γνωρίζουμε ωστόσο ότι υπάρχουν εταιρείες που έχουν καταθέσει τα έγγραφα και τις μελέτες που χρειάζονται, με διάφορα σενάρια όπως έχει ζητηθεί, αλλά ο διαχειριστής που τα εγκρίνει πιστεύει ότι δεν αρκούν και θέλει περαιτέρω διερευνήσεις/μελέτες.
Εδώ όμως εγείρεται ένα ζήτημα, όταν ο ίδιος μηχανισμός που αξιολογεί και «ξεκλειδώνει» ιδιωτικά έργα, ταυτόχρονα προσπαθεί να κάνει τα δικά του έργα, πώς προστατεύεται η εμπιστοσύνη ότι δεν υπάρχει στρέβλωση και ότι δεν καθυστερεί την ιδιωτική αποθήκευση σκόπιμα; Πώς αποδεικνύεται ότι δεν υπάρχει σύγκρουση ρόλων; Πώς φαίνεται, στην πράξη, ότι δεν προωθείται ένας έργο εις βάρος του άλλου;
Το 2025 είδαμε ήδη το σύστημα να φτάνει στα όριά του: στις 12 και 13 Αυγούστου 2025 έγιναν ελεγχόμενες κυκλικές διακοπές σε περιοχές της Κύπρου λόγω πολύ υψηλής ζήτησης και βλαβών σε μονάδες. Αυτό δεν ήταν «ατύχημα». Ήταν προειδοποίηση για το τι σημαίνει επάρκεια όταν λείπει εφεδρεία.
Και εδώ είναι το τελικό, απλό ερώτημα: έχει αποφασιστεί, με καθαρό τρόπο, ποια εργαλειοθήκη θα κρατήσει όρθιο το σύστημα το 2026; Ή θα πάμε, άλλη μια φορά, με την ελπίδα ότι «δεν θα τύχει κάτι σοβαρό»;
*Σύμβουλου Ενέργειας
