Οι δύο ηγέτες θα πραγματοποιήσουν σήμερα την έκτη τους συνάντηση στο εγκαταλελειμμένο αεροδρόμιο Λευκωσίας, που τελεί υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Εθνών. Όπως και τις προηγούμενες φορές, πρόκειται για τετ-α-τετ, χωρίς την παρουσία εκπροσώπων του ΟΗΕ ή άλλων τρίτων.
Στην τελευταία τους συνάντηση, στις 6 Απριλίου, οι δύο ηγέτες είχαν χαιρετίσει τη διαρκή εμπλοκή του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στο Κυπριακό και είχαν εκφράσει στήριξη στις προσπάθειές του για επανεμπλοκή των πλευρών σε μια νέα διαδικασία. Είχαν επίσης εκφράσει την ελπίδα να ολοκληρωθούν ορισμένα από τα εκκρεμούντα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) στην επόμενη συνάντησή τους.
Έκτοτε, ωστόσο, μεσολάβησαν σημαντικές εξελίξεις. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η Κύπρος θα υπογράψει τον Ιούνιο Συμφωνία Καθεστώτος Δυνάμεων (Status of Forces Agreement) με τη Γαλλία, που θα καλύπτει τη στάθμευση γαλλικών στρατευμάτων στο νησί για ανθρωπιστικούς σκοπούς. Η τουρκοκυπριακή ηγεσία εξέφρασε ανοιχτά τη δυσαρέσκειά της, επικρίνοντας πρόσφατες συμφωνίες ασφάλειας με τη Γαλλία, το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Υποστηρίζει ότι οι Τουρκοκύπριοι και η Τουρκία, ως εγγυήτρια δύναμη, θα έπρεπε να έχουν λόγο σε αποφάσεις που, όπως λένε, οδηγούν σε περαιτέρω στρατιωτικοποίηση του νησιού. Όπως ανέφερε τουρκοκυπριακή πηγή, το αρνητικό κλίμα που δημιουργείται -συμπεριλαμβανομένων αναφορών σε πιθανή ένταξη στο ΝΑΤΟ- δεν συμβάλλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Την ίδια περίοδο, η τουρκοκυπριακή «αστυνομία» ενέτεινε -τον περασμένο μήνα- τις παρεμβάσεις της στη νεκρή ζώνη, αμφισβητώντας στην πράξη την εξουσία του ΟΗΕ στο οροπέδιο της Πύλας. Σύμφωνα με πηγές του Πολίτη, η κατάσταση έχει έκτοτε κάπως αποκλιμακωθεί, με τις παρεμβάσεις να περιορίζονται πλέον σε μία φορά την ημέρα, αντί για καθ’ όλη τη διάρκειά της.
Να αρχίσει ή όχι;
Στο μεταξύ, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Έρχιουρμαν συνεχίζουν μια ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω των μέσων ενημέρωσης, απευθυνόμενοι κυρίως στα εσωτερικά τους ακροατήρια. Η βασική τους διαφωνία φαίνεται να αφορά το κατά πόσο ο Γκουτέρες έχει ήδη ξεκινήσει τη νέα του πρωτοβουλία για το Κυπριακό ή αν αυτή θα αρχίσει τον Ιούλιο –μετά τις βουλευτικές εκλογές και την ανάληψη της προεδρίας της ΕΕ από την Κύπρο.
Πρόκειται, ωστόσο, για δευτερεύον ζήτημα σε σχέση με το βασικό ερώτημα: κατά πόσο οι δύο ηγέτες μπορούν να σημειώσουν πρόοδο από μόνοι τους, στο πιο άτυπο πλαίσιο που έχουν διαμορφώσει –είτε σε ζητήματα οικοδόμησης εμπιστοσύνης είτε στην προσπάθεια επανέναρξης ουσιαστικών διαπραγματεύσεων είτε και στα δύο. Ή αν θα απαιτηθεί εξωτερική παρέμβαση για να σπάσει το σημερινό αδιέξοδο.
Σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές και από τις δύο πλευρές, στη σημερινή συνάντηση θα υπάρχουν στο τραπέζι αρκετά ΜΟΕ ώριμα για συμφωνία. Το κατά πόσο θα επιλεγεί να οριστικοποιηθούν και να ανακοινωθούν είναι άλλο ζήτημα. Η λογική «μηδενικού αθροίσματος» που διέπει τις συνομιλίες απαιτεί ισορροπία: μια κίνηση που φαίνεται να ωφελεί τη μία πλευρά πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχη πρόοδο σε μέτρο που ωφελεί την άλλη, διαφορετικά δεν υπάρχει αποτέλεσμα. Υπάρχει επίσης η επιλογή προόδου στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, αν και αυτή τη στιγμή φαντάζει λιγότερο πιθανή.
Οι δύο διαπραγματευτές συνέχισαν στο μεταξύ τις εβδομαδιαίες τους συναντήσεις, προετοιμάζοντας το έδαφος για ορισμένα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης αλλά και χειριζόμενοι άλλα ζητήματα καθημερινής φύσεως, όπως οι εντάσεις στην Πύλα και η εξάπλωση του αφθώδους πυρετού στο νησί. Όπου κρίθηκε απαραίτητο, υπήρξε και εμπλοκή των δικοινοτικών Τεχνικών Επιτροπών.
Στην ουσία
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ουσιαστική πρόοδος σήμερα θεωρείται απίθανη, καθώς οι πλευρές αναμένουν συγκεκριμένες κινήσεις από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ στο πλαίσιο της νέας του προσπάθειας για το Κυπριακό.
Αν και καμία πλευρά δεν έχει σαφή εικόνα για το πώς σκοπεύει να κινηθεί ο Γκουτέρες, ο στόχος είναι ξεκάθαρος: η επανέναρξη των συνομιλιών. Παραμένει άγνωστο πότε η προσωπική του απεσταλμένη, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, θα επιστρέψει στην περιοχή για επαφές με όλες τις πλευρές και για να προετοιμάσει το έδαφος για μια συνάντηση που θα μπορούσε να θέσει σε τροχιά νέα διαδικασία. Στην τελευταία ανοικτή επιστολή της, η Ολγκίν είχε καταστήσει σαφές ότι δεν θα επιστρέψει πριν από τον Ιούλιο και ακόμη κι αυτό εξαρτάται από την ύπαρξη προοπτικής προόδου.
Όπως ανέφερε ελληνοκυπριακή πηγή, ο ρόλος της είναι να υλοποιεί τις κατευθύνσεις του Γενικού Γραμματέα. Ερωτηθείσα πώς θα μπορούσε να λυθεί ο «γόρδιος δεσμός» που ταλαιπωρεί όλες τις πλευρές εδώ και εννέα χρόνια, η ίδια πηγή σημείωσε ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, πέραν των ΜΟΕ, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν καταλυτικά. Ανέφερε, ενδεικτικά, το ανανεωμένο ενδιαφέρον της Τουρκίας για τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας, ακόμη και για την ενταξιακή προοπτική. Αν και η ένταξη δεν θεωρείται ρεαλιστική στο παρόν στάδιο, η ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας με την ΕΕ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για την Άγκυρα, μέσω, μεταξύ άλλων, συμμετοχής στο SAFE, αναβάθμισης της τελωνειακής ένωσης και απελευθέρωσης των θεωρήσεων. Ωστόσο, με δεδομένη την απουσία ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ, η αποστολή της απεσταλμένης του ΟΗΕ μόνο εύκολη δεν θα είναι.
Ψίθυροι
Όπως συμβαίνει συχνά όταν υπάρχει έλλειμμα πληροφόρησης, η φημολογία οργιάζει. Αυτή την περίοδο κυκλοφορούν σενάρια ότι ο Γκουτέρες εξετάζει δύο επιλογές: είτε να ενθαρρύνει τις πλευρές να καταρτίσουν κοινή δήλωση ή στρατηγική συμφωνία που θα έδινε ώθηση σε συνομιλίες για συνολική λύση είτε να ζητήσει ένα προσχέδιο λύσης για μια χαλαρή ομοσπονδία που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σταδιακά.
Πηγές και από τις δύο πλευρές δήλωσαν ότι δεν έχουν γνώση τέτοιων συζητήσεων, σημειώνοντας ότι περισσότερα θα ξεκαθαρίσουν όταν η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ αρχίσει τις επαφές της και κοινοποιήσει τη σκέψη του Γενικού Γραμματέα.
Η τουρκοκυπριακή αντίληψη είναι ότι ο Γκουτέρες είναι έτοιμος να αναλάβει νέα πρωτοβουλία για επίλυση του Κυπριακού, υπό την προϋπόθεση ότι οι δύο πλευρές στην Κύπρο θα οικοδομήσουν εμπιστοσύνη, θα ολοκληρώσουν όσα συμφωνήθηκαν κατ’ αρχήν στη Γενεύη και τη Νέα Υόρκη και θα αποδείξουν οι δύο ηγέτες ότι εννοούν σοβαρά.
Όλα αυτά, βέβαια, εξαρτώνται από το τι μπορούν να πετύχουν οι ίδιοι οι ηγέτες στους επόμενους δύο μήνες, μέχρι να μπει η πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα στην τελική της ευθεία. Το ερώτημα παραμένει τι ακριβώς έχει στο μυαλό του ο Γκουτέρες –και πώς θα ανταποκριθούν οι πλευρές.
