Η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν –η οποία επιστρέφει στο νησί μετά από απουσία τεσσάρων μηνών– θα έχει χωριστές συναντήσεις με τους δύο ηγέτες στην Κύπρο τη Δευτέρα 8 Ιουνίου. Σύμφωνα με πληροφορίες του Πολίτη, αυτή τη φορά θα παραμείνει στην περιοχή για ένα δεκαήμερο περίπου και εκτός από τις συναντήσεις της με τους δύο ηγέτες θα έχει επαφές και με άλλους εμπλεκόμενους φορείς και πρόσωπα, ενώ στη συνέχεια θα μεταβεί για επαφές και σε Αθήνα και Άγκυρα.
Κατά τις ίδιες πηγές, με τις βουλευτικές εκλογές να έχουν ολοκληρωθεί, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν σκοπεύει αυτή τη φορά να βολιδοσκοπήσει τους δύο ηγέτες κατά πόσο υπάρχουν προοπτικές για μια στρατηγική συμφωνία ή, τουλάχιστον, για μια ισχυρά διατυπωμένη κοινή δήλωση που θα μπορούσε να θέσει σε κίνηση τη διαδικασία για την έναρξη επίσημων συνομιλιών.
Δεν είναι ακόμη σαφές ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει μια τέτοια στρατηγική συμφωνία ούτε εάν μια ενδεχόμενη κοινή δήλωση θα υπερέβαινε ή θα αποκλίνει ουσιαστικά από την Κοινή Δήλωση Αναστασιάδη–Έρογλου, η οποία ανακοινώθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2014.
Διπλωματικές πηγές σημειώνουν επίσης ότι δεν αποκλείεται να τεθεί προς συζήτηση και η εφαρμογή μιας τέτοιας συμφωνίας σε φάσεις.
Ένας προβληματισμός που διατυπώνεται από παρατηρητές αφορά το ενδεχόμενο οποιαδήποτε νέα δυναμική να προσκρούσει στους εκλογικούς σχεδιασμούς, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ανάληψη πρωτοβουλιών στηριγμένων σε στέρεο έδαφος. Όπως είναι γνωστό, τόσο η Τουρκία όσο και η Κυπριακή Δημοκρατία αναμένεται να οδηγηθούν σε εκλογές στις αρχές του 2028, αν και στην περίπτωση της Τουρκίας υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, ενώ και οι Τουρκοκύπριοι εκτιμάται ότι θα προσέλθουν στις κάλπες τους προσεχείς μήνες.
Ανασκόπηση των κατ’ ιδίαν συνομιλιών
Η απεσταλμένη του ΟΗΕ θα αφιχθεί στην Κύπρο στις 6 Ιουνίου, όπως είχε αναφέρει ο Πολίτης την περασμένη Δευτέρα, με στόχο να αποτιμήσει τις εξελίξεις από την τελευταία της επίσκεψη στο νησί τον Ιανουάριο.
Θα επιδιώξει να αποτιμήσει την πρόοδο –εφόσον υπάρχει– τόσο σε ζητήματα ουσίας όσο και σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), στο πλαίσιο των επαφών των ηγετών, των τεχνικών επιτροπών και της κοινωνίας των πολιτών. Παράλληλα, θα διερευνήσει με τους ηγέτες το ενδεχόμενο ενός δυναμικού επόμενου βήματος.
Ανάλογα με την πορεία των διμερών συναντήσεών της με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, η κυρία Ολγκίν δεν αποκλείει το ενδεχόμενο και μίας τριμερούς συνάντησης με τη συμμετοχή και των δύο ηγετών, με την τελευταία τέτοια συνάντηση να έχει πραγματοποιηθεί στις 28 Ιανουαρίου.
Σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο, η προσωπική απεσταλμένη είχε επισημάνει ότι δεν έβλεπε προστιθέμενη αξία στη σύγκληση νέας τριμερούς συνάντησης, εκτός εάν αυτή μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά στην προώθηση της διαδικασίας.
Έκτοτε, οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν τρεις φορές, συμφωνώντας σε πρωτοβουλίες χαμηλού επιπέδου οικοδόμησης εμπιστοσύνης, χωρίς ωστόσο –τουλάχιστον δημοσίως– να συγκλίνουν σε κοινό διαπραγματευτικό πλαίσιο.
Η «ανατομία» μιας πρωτοβουλίας
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης έχει επανειλημμένως δηλώσει ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, έχει δρομολογήσει νέα πρωτοβουλία για το Κυπριακό, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχείες εξελίξεις πριν από τη λήξη της θητείας του.
Τουρκοκυπριακές πηγές τηρούν ωστόσο πιο επιφυλακτική στάση. Αν και αναγνωρίζουν ότι ο Γενικός Γραμματέας επιθυμεί να κάνει κάτι για το Κυπριακό, πριν αποχωρήσει από το αξίωμά του, θεωρούν ότι αυτό παραμένει ακόμη ασαφές.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει αυτή η υποτονική προσπάθεια αφορά το πώς μπορούν να ξεκινήσουν επίσημες διαπραγματεύσεις –με ποια βάση και προς ποιον τελικό στόχο.
Σε επίπεδο ουσίας, και οι δύο ηγέτες έχουν παρουσιάσει τις δικές τους ιδέες για την επανεκκίνηση των συνομιλιών, με σχέδιο τεσσάρων σημείων και σχέδιο πέντε σημείων, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ιδιωτικές τους συναντήσεις, απουσία της Ολγκίν, έχουν οδηγήσει σε κοινό σημείο εκκίνησης. Ταυτόχρονα οι κατ’ ιδίαν συναντήσεις των ηγετών θεωρούνται από ορισμένους παρατηρητές ως ευκαιρία για αμοιβαία γνωριμία μέσω ειλικρινούς και ανοιχτής ανταλλαγής απόψεων, με σταδιακή οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Αναπάντητα ερωτήματα
Η επιστροφή της απεσταλμένης του ΟΗΕ εγείρει σειρά ερωτημάτων για τα επόμενα βήματα:
- Απαιτείται ένα υψηλού επιπέδου ΜΟΕ, όπως το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, για να «ξεκλειδώσει» μια νέα συνάντηση τύπου «5+1» μεταξύ των ηγετών και των εγγυητριών δυνάμεων ή μπορούν οι πλευρές να προχωρήσουν απευθείας σε διευρυμένη συνάντηση;
- Στο πλαίσιο μιας συνάντησης τύπου «5+1», ποιοι όροι ή ποιο πλαίσιο θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για την έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων; Μια ισχυρά διατυπωμένη κοινή δήλωση ή μια στρατηγική συμφωνία;
- Θα προτείνει ο Γενικός Γραμματέας κοινή δήλωση ή κάποιο άλλο έγγραφο ή εναπόκειται στις ίδιες τις πλευρές να το διαμορφώσουν, με κάποια ενθάρρυνση;
- Στοχεύει η πρωτοβουλία του Γκουτέρες απλώς στο να δοκιμάσει για τελευταία φορά τις προθέσεις όλων των πλευρών, με στόχο τουλάχιστον να διατηρηθεί ζωντανό το Κυπριακό για τον διάδοχό του;
Διπλωματικές πηγές ανέφεραν στον Πολίτη ότι η απεσταλμένη του ΟΗΕ επιθυμεί να καταλήξει σε κάποιο αποτέλεσμα με αυτή τη νέα προσπάθεια, ωστόσο αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανταπόκριση που θα λάβει από τους δύο ηγέτες και τις εγγυήτριες δυνάμεις.
Σε ό,τι αφορά τον Γενικό Γραμματέα, οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι ο Γκουτέρες θα πράξει ό,τι μπορεί για να διατηρήσει τη διαδικασία ζωντανή όσο το δυνατόν περισσότερο, ωστόσο για να υπάρξει πρόοδος απαιτείται αμοιβαιότητα από όλες τις πλευρές. Δεν μπορεί να το πετύχει μόνος του.
