Η συνέντευξη της Μαρία Άνχελα Ολγκίν στον «Π» ξεκαθαρίζει σε μεγάλο βαθμό μία συζήτηση που η κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη προσπάθησε το τελευταίο διάστημα να παρουσιάσει περίπου ως λήξασα. Ξεκαθαρίζει κατά πόσο δηλαδή η επόμενη άτυπη πενταμερής είναι δεδομένη και αν η σύγκλησή της εξαρτάται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Τα μηνύματά της επίσης αγγίζουν και τον Τουφάν Έρχιουρμαν ο οποίος αντί να είναι παραγωγικός κινείται περισσότερο στη λογική της επίρριψης ευθυνών.
Σαφής απάντηση
Η απάντηση της προσωπικής απεσταλμένης του ΓΓ του ΟΗΕ είναι πολύ πιο σαφής απ' όσο ίσως θα επιθυμούσε το Προεδρικό. Υπάρχουν προϋποθέσεις για την πενταμερή. Και δεν είναι ούτε τυπικές ούτε αμελητέες.
Η Ολγκίν περιγράφει τρία πράγματα που πρέπει να προηγηθούν. Πρώτον, οι δύο ηγέτες πρέπει να συναντώνται απευθείας και τακτικά. Δεύτερον, πρέπει να προσδιορίσουν και να προωθήσουν Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, με την ίδια να χαρακτηρίζει αυτή την προϋπόθεση «εκ των ων ουκ άνευ». Και τρίτον, οι δύο πλευρές πρέπει να εργαστούν πάνω στην ουσία του Κυπριακού και στη μεθοδολογία της νέας διαδικασίας. Το σημαντικότερο ίσως είναι πως ξεκαθαρίζει ότι τα Ηνωμένα Έθνη δεν πρόκειται να οδηγηθούν σε άλλη μία «5+1» η οποία κινδυνεύει να αποτύχει.
Άλλα έλεγε το Προεδρικό
Εδώ βρίσκεται και η πολιτική αντίφαση με τη μέχρι σήμερα κυβερνητική αφήγηση.
Στις 29 Ιουλίου ο Νίκος Χριστοδουλίδης, μετά την αναχώρηση του ΓΓ Αντόνιο Γκουτέρες από την Κύπρο, ερωτηθείς ευθέως εάν η πρόοδος στα ΜΟΕ αποτελεί προαπαιτούμενο για τη σύγκληση της πενταμερούς, απάντησε ότι τα ΜΟΕ είναι μεν θετική εξέλιξη, αλλά «δεν είναι προαπαιτούμενο για τη σύγκληση». Παρουσίαζε μάλιστα ως σημαντικό δεδομένο το ότι όλες οι πλευρές είχαν αποδεχθεί τη σύγκληση της διευρυμένης διάσκεψης.
Η Ολγκίν λέει κάτι σαφώς διαφορετικό. Η συγκατάθεση των πλευρών υπάρχει, αλλά δεν αρκεί. Δεν σημαίνει ότι ο Γκουτέρες έχει ήδη αποφασίσει να στείλει προσκλήσεις και ότι απομένει απλώς να βρεθεί μια ημερομηνία στο ημερολόγιο.
Αντιθέτως, η «5+1» αποτελεί το επόμενο βήμα μόνο εφόσον προηγηθεί δουλειά στη Λευκωσία και αποδειχθεί ότι η νέα διαδικασία έχει πιθανότητες να οδηγήσει κάπου.
Άλλωστε, ο ίδιος ο Γκουτέρες είχε μιλήσει για επαρκή προετοιμασία σε ΜΟΕ, μεθοδολογία και ουσία πριν από μία νέα διευρυμένη συνάντηση. Δεν καθόρισε ημερομηνία ούτε ανακοίνωσε ότι η πενταμερής θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο. Επομένως, άλλο πράγμα η πολιτική επιθυμία του Προέδρου να πραγματοποιηθεί η πενταμερής το συντομότερο και άλλο η πραγματική θέση του ΟΗΕ.
Και η «σκληρή δουλειά» του Αυγούστου;
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη αντίφαση, αυτή τη φορά όχι στα λόγια αλλά στο ημερολόγιο. Μετά την επίσκεψη Γκουτέρες δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι ο Αύγουστος θα ήταν μήνας εντατικής προετοιμασίας. Ο ίδιος ο Πρόεδρος έφθασε στο σημείο να δηλώσει ότι δεν θα πάει διακοπές και ότι η κυβέρνηση θα εργάζεται καθ' όλη τη διάρκεια του μήνα για τις εξελίξεις στο Κυπριακό. Αντί τούτου τι βλέπουμε; Ο κ. Πρόεδρος αναλώθηκε σε θέματα ανασχηματισμού, σε διορισμούς στους ημικρατικούς σε συμμετοχή σε μνημόσυνα, ενώ όλο και περισσότερο ανεβάζει τους τόνους στο πλαίσιο της προεκλογικής του 2028 που ξεκίνησε υιοθετώντας το αφήγημα και την σκληρή κριτική των ακροδεξιών κατά του ΔΗΣΑΚΕΛ αναφερόμενος στα δύο μεγάλα κόμματα. Αλήθεια αν επιθυμεί λύση στο Κυπριακό ποιος θα σταθεί στο πλευρό του πλην του ΔΗΣΥ και του ΑΚΕΛ; Μήπως το ΕΛΑΜ; Κατά τα άλλα αντί να δημιουργείται ένα κλίμα προβληματισμού για τη λύση, η κοινή γνώμη ασχολείται κατά πόσον ήταν πρέπον ο Φειδίας να πάει στην εκδήλωση των Ισαάκ και Σολωμού με το κοντοπαντέλονο.
Εν ολίγοις θα περίμενε κανείς ότι Χριστοδουλίδης και Έρχιουρμαν θα άρχιζαν αμέσως τις απευθείας επαφές τους. Πολύ περισσότερο από τη στιγμή που ο ίδιος ο Έρχιουρμαν είχε δηλώσει έτοιμος ακόμη και για εβδομαδιαίες συναντήσεις μέσα στον Αύγουστο.
Και όμως, το πρώτο ραντεβού των δύο ηγετών ορίστηκε για τις 26 Αυγούστου, σχεδόν έναν μήνα μετά την επίσκεψη Γκουτέρες. Το ερώτημα είναι προφανές: εάν χρειάζεται να εκπληρωθούν τρεις σοβαρές προϋποθέσεις πριν από την πενταμερή και εάν ο χρόνος πιέζει, πόση «σκληρή δουλειά» μπορεί να γίνει όταν η πρώτη ουσιαστική συνάντηση των δύο ηγετών πραγματοποιείται πέντε ημέρες πριν φύγει ο Αύγουστος; Δεν είναι ζήτημα διακοπών του Προέδρου. Ούτε έχει σημασία εάν θα βρίσκεται στο Προεδρικό ή στο εξοχικό του. Σημασία έχει αν υπάρχει πολιτική κίνηση. Και μέχρι στιγμής το ημερολόγιο δεν επιβεβαιώνει την εικόνα του κατεπείγοντος.
Η Ολγκίν δείχνει και προς τον Έρχιουρμαν
Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να διαβαστεί η συνέντευξη Ολγκίν αποκλειστικά ως άδειασμα του Νίκου Χριστοδουλίδη. Το μήνυμά της αφορά εξίσου και τον Τουφάν Έρχιουρμαν.
Η προσωπική απεσταλμένη επαναλαμβάνει ότι η ευθύνη βρίσκεται στα χέρια και των δύο ηγετών και ότι αυτό που χρειάζεται είναι συνεχής απευθείας επαφή και «ορατή ένδειξη» ότι είναι αποφασισμένοι να προχωρήσουν και όχι απλώς να ανταλλάσσουν απόψεις. Παράλληλα, εντοπίζει ως βασικό εμπόδιο την έλλειψη πολιτικής βούλησης «από όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες» και προειδοποιεί για τη ζημιά που προκαλεί η δημόσια ρητορική και οι διαρροές στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Σε αυτό το σημείο ο Έρχιουρμαν επίσης δεν βοηθά. Την ώρα που δηλώνει πρόθυμος για εβδομαδιαίες συναντήσεις και ζητά ουσιαστική προετοιμασία, επιλέγει ταυτόχρονα να διεξάγει δημόσια μία συζήτηση για το ποιος φταίει και προβαίνει σε εμπρηστικές δηλώσεις στα Κόκκινα, υιοθετώντας επίσης ακραία ρητορική. Κατηγόρησε τον Χριστοδουλίδη ότι απέρριψε την πρόταση για αποναρκοθέτηση, ενώ για τα οδοφράγματα φρόντισε να εξηγήσει δημοσίως τι αποδέχθηκε ο ίδιος, τι δεν απέρριψε και πού ευθύνεται, κατά την άποψή του, η ελληνοκυπριακή πλευρά. Αυτή είναι ακριβώς η λογική από την οποία ο ΟΗΕ προσπαθεί να απομακρύνει το Κυπριακό. Εάν κάθε ΜΟΕ μετατρέπεται σε ευκαιρία να αποδειχθεί ποιος είπε «ναι» και ποιος είπε «όχι», τότε τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης καταλήγουν σε μέτρα οικοδόμησης επιχειρημάτων για την επόμενη επίρριψη ευθυνών.
Η πενταμερής είναι το αποτέλεσμα, όχι η αφετηρία
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της συνέντευξης Ολγκίν. Η πενταμερής δεν αποτελεί σήμερα την αφετηρία της διαδικασίας. Είναι το αποτέλεσμα της προεργασίας που πρέπει να γίνει προηγουμένως.
Ο Γκουτέρες δεν θέλει άλλη μία διάσκεψη για να φωτογραφηθούν οι δύο πλευρές, οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις και ο ίδιος γύρω από ένα τραπέζι. Θέλει να γνωρίζει ότι, όταν τους καλέσει, θα υπάρχει η δυνατότητα να ανακοινωθεί κάτι ουσιαστικό, δηλαδή η επανέναρξη μιας πραγματικής διαπραγματευτικής διαδικασίας. Αυτό αλλάζει εντελώς την εικόνα. Ο Σεπτέμβριος δεν αποτελεί δεσμευμένο ραντεβού. Η πενταμερής δεν είναι εξασφαλισμένη. Τα ΜΟΕ δεν είναι άσχετα με τη σύγκλησή της. Και η καλή διάθεση δεν αποδεικνύεται με δηλώσεις ούτε με την ακύρωση των προεδρικών διακοπών. Αποδεικνύεται στο τραπέζι.
Το πρόβλημα είναι ότι Χριστοδουλίδης και Έρχιουρμαν έχουν μέχρι στιγμής προγραμματίσει να καθίσουν σε αυτό το τραπέζι στις 26 Αυγούστου. Ο χρόνος, όμως, που τους έδωσε ο Γκουτέρες έχει ήδη αρχίσει να μετρά.
