Γαλλική διακοίνωση και τουρκικές διεκδικήσεις

Header Image

Έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου - Ελλάδας

Η γαλλική διπλωματική διακοίνωση προς την Άγκυρα για τον Great Sea Interconnector (GSI) επαναφέρει ένα ουσιαστικό ερώτημα: Μέχρι ποιo σημείο η ενημέρωση της Τουρκίας για ένα έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης μπορεί να θεωρηθεί συνήθης διπλωματική πρακτική και από ποιo σημείο ενδέχεται να δημιουργεί πολιτικά ή νομικά δεδομένα εις βάρος των ελληνικών θέσεων; Το ερώτημα δεν προσφέρεται για εύκολες απαντήσεις. Ούτε η έκδοση μιας Note Verbale συνιστά από μόνη της αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων ούτε, όμως, η διπλωματική αλληλογραφία είναι πάντοτε μια ουδέτερη διαδικαστική πράξη. Η σημασία της εξαρτάται από το περιεχόμενο, τη διατύπωση, τον σκοπό και το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσεται. Επομένως, πριν από οποιαδήποτε οριστική αξιολόγηση, είναι απαραίτητη η γνώση του αυθεντικού κειμένου της γαλλικής διακοίνωσης. Η δημόσια συζήτηση, όταν στηρίζεται σε αποσπασματικές πληροφορίες ή σε ερμηνείες τρίτων, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εξέταση του ίδιου του διπλωματικού εγγράφου.

Ενημέρωση δεν σημαίνει αναγνώριση

Στο διεθνές δίκαιο, η διπλωματική ενημέρωση ενός κράτους για δραστηριότητες που ενδέχεται να το ενδιαφέρουν δεν συνεπάγεται αυτομάτως αναγνώριση δικαιοδοσίας ή αποδοχή των διεκδικήσεών του. Η κοινοποίηση πληροφοριών δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας, όπως επίσης η αποστολή μιας διακοίνωσης δεν δημιουργεί από μόνη της δικαίωμα συναίνεσης ή αρνησικυρίας. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη στην περίπτωση του GSI. Αν η Γαλλία ενημέρωσε την Τουρκία αποκλειστικά για λόγους διπλωματικής διαφάνειας, ασφάλειας ή αποφυγής εντάσεων, χωρίς να αναγνωρίζει τουρκική αρμοδιότητα επί της συγκεκριμένης θαλάσσιας περιοχής, η πράξη δεν μπορεί να ερμηνευθεί αυτομάτως ως υποχώρηση από τις ελληνικές θέσεις.

Διαφορετική θα ήταν η περίπτωση αν η διακοίνωση διατύπωνε την ανάγκη εξασφάλισης τουρκικής συγκατάθεσης ή παρουσίαζε την Τουρκία ως αρμόδια να εγκρίνει την εκτέλεση εργασιών σε περιοχή όπου υφίστανται ελληνικές αξιώσεις. Μια τέτοια διατύπωση θα είχε σαφώς διαφορετικό διπλωματικό βάρος και θα απαιτούσε συγκεκριμένη αντίδραση. Η ουσία, συνεπώς, δεν βρίσκεται στην ύπαρξη της διακοίνωσης, αλλά στο τι αυτή αναγνωρίζει, ή τι ενδέχεται να αφήνει να εννοηθεί.

Το Δίκαιο της Θάλασσας

Το νομικό πλαίσιο προσδιορίζεται πρωτίστως από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), που αποτυπώνει βασικούς κανόνες για τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών και την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων. Το άρθρο 77 αναγνωρίζει στο παράκτιο κράτος κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας του για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών της πόρων. Πρόκειται για κυριαρχικά δικαιώματα συγκεκριμένου αντικειμένου και όχι για πλήρη κυριαρχία επί της θαλάσσιας περιοχής.

Από την άλλη, το άρθρο 79 κατοχυρώνει το δικαίωμα όλων των κρατών να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα. Η διάταξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τον GSI, επειδή διακρίνει την πόντιση καλωδίων από την άσκηση δικαιωμάτων εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων. Μάλιστα, η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου προβλέπει ρητά τη συναίνεση του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της πορείας των αγωγών, όχι όμως αντίστοιχη γενική απαίτηση για τη χάραξη της πορείας των καλωδίων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δραστηριότητα που προηγείται ή συνοδεύει την πόντιση καλωδίου απαλλάσσεται από κάθε νομικό περιορισμό. Οι θαλάσσιες έρευνες, οι υδρογραφικές και βυθομετρικές εργασίες, καθώς και δραστηριότητες που ενδέχεται να εμπίπτουν στο καθεστώς της θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας, μπορεί να υπάγονται σε διαφορετικούς κανόνες. Ιδιαίτερη σημασία έχει, επομένως, η ακριβής φύση των εργασιών που προβλέπονται σε κάθε τμήμα της διαδρομής. Η διάκριση ανάμεσα στην πόντιση ενός καλωδίου και στις προκαταρκτικές ερευνητικές εργασίες δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι βασικό στοιχείο για να προσδιοριστεί αν και σε ποιο βαθμό απαιτούνται ενημέρωση, συντονισμός ή συγκεκριμένες διαδικαστικές ενέργειες.

Εκκρεμείς θαλάσσιες οριοθετήσεις

Η ύπαρξη αμφισβήτησης δεν δημιουργεί αυτομάτως δικαίωμα αρνησικυρίας για οποιοδήποτε από τα εμπλεκόμενα κράτη. Οι τουρκικές ανακοινώσεις και NAVTEX δεν δημιουργούν δικαιώματα ή θαλάσσιες ζώνες. Αποτελούν εκδηλώσεις θέσεων και διεκδικήσεων, όχι πράξεις οριοθέτησης με δεσμευτικό αποτέλεσμα για την άλλη πλευρά.

Η νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου για το Δίκαιο της Θάλασσας είναι επίσης ενδεικτική. Στην υπόθεση Μπανγκλαντές κατά Μιανμάρ (2012), το δικαστήριο υπογράμμισε ότι η ύπαρξη σιωπηρής συμφωνίας για θαλάσσια οριοθέτηση απαιτεί ιδιαίτερα πειστικά αποδεικτικά στοιχεία. Μια διπλωματική επικοινωνία ή μια μεμονωμένη συμπεριφορά δεν αρκεί, από μόνη της, για να τεκμηριώσει αποδοχή μιας οριοθετικής θέσης. Η αρχή αυτή έχει σημασία και στην παρούσα περίπτωση. Η γαλλική διακοίνωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι μεταβάλλει αυτομάτως το καθεστώς των ελληνικών δικαιωμάτων. Θα πρέπει, όμως, να εξεταστεί αν η διατύπωσή της μπορεί να αξιοποιηθεί πολιτικά από την Άγκυρα ως ένδειξη ότι τρίτα κράτη αντιμετωπίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις ως παράγοντα που απαιτεί ειδική συνεννόηση.

Η διπλωματική διάσταση 

Η Γαλλία έχει ιδιαίτερη παρουσία στο έργο, τόσο λόγω των στρατηγικών της σχέσεων με την Ελλάδα και την Κύπρο όσο και λόγω των επιχειρηματικών συμφερόντων που συνδέονται με την υλοποίησή του. Η συμμετοχή γαλλικών εταιρειών, όπως η Nexans, προσδίδει στο έργο και οικονομική διάσταση. Ωστόσο, τα εμπορικά συμφέροντα και οι διπλωματικές επιλογές του Παρισιού δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις υποχρεώσεις της Ελλάδας για την προάσπιση των δικών της δικαιωμάτων.

Η ελληνική αντίδραση

Η Αθήνα δικαιούται και οφείλει να ζητήσει σαφείς εξηγήσεις για το περιεχόμενο και τη νομική βάση της γαλλικής ενέργειας. Εάν η διακοίνωση περιορίστηκε σε ενημερωτικό χαρακτήρα, αυτό πρέπει να αποσαφηνιστεί. Αν, αντίθετα, περιέχει διατυπώσεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας ή ως έμμεση αποδοχή ανάγκης τουρκικής συναίνεσης, απαιτείται αντίστοιχη διπλωματική διευκρίνιση.

Παράλληλα, η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία και η εν γένει ΕΕ έχουν κάθε λόγο να συντονίσουν τις ενέργειές τους, δεδομένου ότι ο GSI αφορά άμεσα τη στρατηγική ενεργειακή ευρωπαϊή υπόθεση και σύνδεση κρατών-μελών της. Η σαφής διατύπωση των θέσεών τους, η τεκμηρίωση της νομικής βάσης του έργου και η έγκαιρη αντιμετώπιση ενδεχόμενων αμφισβητήσεων αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της συνέχειας και της αξιοπιστίας του.

Το πραγματικό διακύβευμα

Με βάση τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία, δεν τεκμηριώνεται ότι η γαλλική διακοίνωση έχει ήδη επιφέρει νομική αποδυνάμωση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Δεν μπορεί, όμως, να αποκλειστεί ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει πολιτικά την επικοινωνία αυτή, παρουσιάζοντάς την ως έμμεση αναγνώριση της δικής της θέσης. Αυτό ακριβώς καθιστά αναγκαία τη διαφάνεια. Η δημοσιοποίηση ή, τουλάχιστον, η επίσημη αποσαφήνιση του περιεχομένου της διακοίνωσης θα επέτρεπε να διαχωριστούν τα πραγματικά νομικά δεδομένα από τις πολιτικές ερμηνείες.

Στις διεθνείς σχέσεις, τα δικαιώματα δεν χάνονται με μια απλή διπλωματική κοινοποίηση. Μπορούν, όμως, να αποδυναμωθούν πολιτικά όταν η ασάφεια, η αδράνεια ή η έλλειψη συντονισμού επιτρέπουν σε τρίτους να παρουσιάζουν τις θέσεις τους ως δεδομένες.

Συμπερασματικά, για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να διασφαλίσει ότι καμιά διατύπωση επικοινωνίας φιλικού της κράτους με την Τουρκία δεν θα μπορεί να ερμηνευθεί ως αποδοχή δικαιωμάτων που δεν αναγνωρίζονται από το διεθνές δίκαιο. Και για τον GSI, η σαφήνεια αυτή δεν αποτελεί απλώς νομική λεπτομέρεια. Αποτελεί προϋπόθεση για την πολιτική και διπλωματική αξιοπιστία ενός έργου με ευρύτερη στρατηγική σημασία.

*Πρώην πρύτανη, καθηγητή-ανθρωπολόγου στο Πανεπιστήμιο Philips

 

ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Λογότυπο Altamira

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.