Στις νομικές και θεσμικές προεκτάσεις του πορίσματος της Αρχής κατά της Διαφθοράς αναφέρθηκε ο ποινικολόγος Ηλίας Στεφάνου, μιλώντας στην εκπομπή «ALPHA Ενημέρωση», εξηγώντας τα όρια των εξουσιών της Αρχής, τον ρόλο της Νομικής Υπηρεσίας και το τι μπορεί να ακολουθήσει σε επίπεδο ποινικής διερεύνησης.
Όπως δήλωσε στον ALPHA ο κ. Στεφάνου, η Αρχή κατά της Διαφθοράς δεν διαθέτει σήμερα ανακριτικές εξουσίες, γεγονός που περιορίζει τον ρόλο της στη συλλογή και αξιολόγηση μαρτυρικού υλικού. Εξήγησε ότι το ζήτημα της παραχώρησης τέτοιων εξουσιών συζητείται εδώ και χρόνια, ωστόσο παραμένουν συνταγματικές επιφυλάξεις, κυρίως λόγω του ρόλου του Γενικού Εισαγγελέα ως του άρχοντα των ποινικών διώξεων.
Ο ποινικολόγος ανέφερε ότι το κρίσιμο δεν είναι απλώς εάν η Αρχή θα αποκτήσει ανακριτικές εξουσίες, αλλά με ποιον τρόπο αυτές θα ασκούνται. Όπως σημείωσε στον ALPHA, ένα μοντέλο θα μπορούσε να είναι η Αρχή κατά της Διαφθοράς να ενεργεί ανακριτικά, όπως η Αστυνομία, και στη συνέχεια να διαβιβάζει το υλικό της στον Γενικό Εισαγγελέα, ο οποίος θα αποφασίζει κατά πόσο δικαιολογείται ή όχι η άσκηση ποινικής δίωξης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, εάν η Αρχή αποκτήσει ανακριτικές εξουσίες, δεν μπορεί να στελεχωθεί μόνο από νομικούς. Όπως υπέδειξε, θα πρέπει να αποσπαστούν έμπειροι αστυνομικοί ανακριτές, καθώς τα αδικήματα διαφθοράς είναι ιδιαίτερα δύσκολα στην εξιχνίασή τους.
«Τα αδικήματα διαφθοράς είναι από τα πιο δύσκολα αδικήματα προς εξιχνίαση», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι όσοι εμπλέκονται σε τέτοιες υποθέσεις συνήθως προβαίνουν και σε ενέργειες συγκάλυψης.
Το βάρος της απόδειξης
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Στεφάνου και στο βάρος απόδειξης που χρησιμοποιείται στο πόρισμα της Αρχής. Όπως εξήγησε, το «ισοζύγιο των πιθανοτήτων» δεν ταυτίζεται με το αυστηρό ποινικό βάρος απόδειξης, δηλαδή το «πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας».
Με απλά λόγια, σημείωσε, η Αρχή μπορεί να καταλήγει ότι κάτι είναι πιο πιθανό να συνέβη παρά να μη συνέβη. Αυτό, όμως, δεν ισοδυναμεί με ποινική απόδειξη ούτε με καταδίκη. Το υλικό, όπως ανέφερε, θα πρέπει πλέον να αξιολογηθεί από τη Νομική Υπηρεσία και, εφόσον κριθεί αναγκαίο, από ανακριτές, ώστε να διαπιστωθεί εάν μπορούν να στοιχειοθετηθούν ποινικά αδικήματα με βάση το αυστηρότερο επίπεδο απόδειξης που απαιτεί η ποινική δικαιοσύνη.
Ο ποινικολόγος τοποθετήθηκε και για το ζήτημα των καθυστερήσεων σε υποθέσεις που έχουν απασχολήσει έντονα τη δημόσια σφαίρα. Όπως είπε, το γεγονός ότι τα μέσα ενημέρωσης δεν έχουν ενημέρωση για την πορεία μιας υπόθεσης δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι δεν γίνεται δουλειά από τις αρμόδιες αρχές.
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι σε τόσο σοβαρές υποθέσεις θα πρέπει να υπάρχει ενημέρωση για την πορεία των ερευνών, ώστε να μη δημιουργείται στους πολίτες η εντύπωση ότι οι διαδικασίες μένουν στάσιμες ή ότι δεν υπάρχει καμία εξέλιξη.
Την ίδια ώρα, ο κ. Στεφάνου προειδοποίησε ότι η ανάγκη για ταχύτητα δεν πρέπει να οδηγεί σε πρόχειρες ανακριτικές ενέργειες. Όπως ανέφερε, εάν μια υπόθεση οδηγηθεί ενώπιον δικαστηρίου χωρίς να έχει προηγηθεί ορθή και πλήρης ανάκριση, υπάρχει κίνδυνος να καταρρεύσει, με αποτέλεσμα να πληγεί εκ νέου η εμπιστοσύνη των πολιτών στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης.
Γενικός Εισαγγελέας και Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο κατά πόσο ο Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας Σάββας Αγγελίδης θα πρέπει να αυτοεξαιρεθούν από τον χειρισμό της υπόθεσης, σε περίπτωση που το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς τεθεί ενώπιον της Νομικής Υπηρεσίας.
Ο Ηλίας Στεφάνου ανέφερε ότι στη βάση όσων έχουν δημοσιοποιηθεί, θεωρεί πως η αυτοεξαίρεση των δύο θα ήταν η ορθότερη θεσμικά επιλογή. Όπως εξήγησε, σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, το πόρισμα θα μπορούσε να μελετηθεί από έμπειρους λειτουργούς της Νομικής Υπηρεσίας, οι οποίοι θα κληθούν να αξιολογήσουν κατά πόσο προκύπτουν ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης ή ενδεχόμενης ποινικής μεταχείρισης.
Παράλληλα, ο κ. Στεφάνου διευκρίνισε ότι η αυτοεξαίρεση δεν αποφασίζεται αυτομάτως από τον νόμο, αλλά αποτελεί ζήτημα θεσμικής κρίσης και ορθής διαχείρισης της υπόθεσης. Όπως σημείωσε, το κρίσιμο είναι να διασφαλιστεί ότι η αξιολόγηση του πορίσματος θα γίνει με τρόπο που δεν θα αφήνει σκιές για σύγκρουση συμφέροντος ή για επηρεασμό της διαδικασίας. Ερωτηθείς εάν η υπόθεση μπορεί να αποτελέσει βήμα αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στους θεσμούς ή, αντίθετα, να επιβεβαιώσει την κρίση αξιοπιστίας τους, ο κ. Στεφάνου απάντησε ότι αυτό θα κριθεί από το τελικό αποτέλεσμα.
Παρόλα αυτά, ανέφερε ότι το γεγονός πως ζητήματα τα οποία συζητούνταν για χρόνια ερευνήθηκαν και οδήγησαν σε πόρισμα συνιστά από μόνο του μια πρόοδο για το σύστημα.
Όπως σημείωσε, ακόμη και αν η Αρχή κατά της Διαφθοράς χαρακτηρίζεται από πολλούς ως «ξεδοντιασμένη» λόγω της απουσίας ανακριτικών εξουσιών, η ύπαρξη πορίσματος, η συγκέντρωση μαρτυρίας και η θεσμική διερεύνηση σοβαρών καταγγελιών δείχνουν ότι το σύστημα μπορεί να κινηθεί.
Το κρίσιμο πλέον, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του, είναι η συνέχεια: η αξιολόγηση του πορίσματος από τη Νομική Υπηρεσία, η ενδεχόμενη περαιτέρω ανάκριση και η απόφαση κατά πόσο μπορούν να στοιχειοθετηθούν ποινικά αδικήματα με βάση το αυστηρό πλαίσιο που απαιτεί η ποινική δικαιοσύνη.
