Η διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων για την παραχώρηση επιδόματος τέκνου και η στήριξη περισσότερων οικογενειών βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης για την αντιμετώπιση του δημογραφικού, σε μια περίοδο που η ακρίβεια και το στεγαστικό κόστος συνθέτουν ένα ιδιαίτερα πιεστικό σκηνικό για τα νέα ζευγάρια και τις πολύτεκνες οικογένειες. Το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας βρίσκεται στην τελική ευθεία για την ολοκλήρωση του σχετικού νομοσχεδίου, του οποίου η δημόσια διαβούλευση ολοκληρώθηκε στις 30 Απριλίου και αναμένεται, μετά τις τελικές επεξεργασίες, να οδηγηθεί ενώπιον του Υπουργικού Συμβουλίου και ακολούθως στη νέα Βουλή. Πιθανότερο σενάριο το νομοσχέδιο να κατατεθεί από Σεπτέμβριο, δεδομένου ότι το επίδομα τέκνου και μονογονεϊκής οικογένειας καταβάλλεται κάθε Μάιο και συνεπώς δεν υπάρχει πίεση χρόνου. Να σημειώσουμε ότι το επίδομα για το 2026 θα αρχίσει να καταβάλλεται στους δικαιούχους από την προσεχή Παρασκευή 29 Μαΐου.
Την ίδια ώρα, οργανωμένα σύνολα και οργανώσεις προειδοποιούν ότι το δημογραφικό εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Κύπρος, ζητώντας ουσιαστικότερα μέτρα στήριξης των οικογενειών και κυρίως των πολύτεκνων. Ο πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων Ντίνος Ολύμπιος, μιλώντας στον «Π», χαρακτηρίζει το δημογραφικό «απασφαλισμένη χειροβομβίδα», συνδέοντας άμεσα τη μείωση των γεννήσεων με το αυξημένο κόστος ζωής, τα ξεπερασμένα εισοδηματικά κριτήρια και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν οικογένεια.
Τα στοιχεία των γεννήσεων δείχνουν σαφή μετατόπιση της τεκνοποίησης από τις ηλικίες 20-29 προς τις ηλικίες άνω των 30, με τις γεννήσεις στις νεότερες ηλικίες να καταγράφουν έντονη πτώση στην Κύπρο. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά όχι μόνο αλλαγές στις κοινωνικές επιλογές, αλλά και πιέσεις του σύγχρονου κοινωνικοοικονομικού περιβάλλοντος.
Τι αλλάζει στο επίδομα
Όπως δήλωσε στον «Π» ο ανώτερος λειτουργός Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας Φάνος Κουρουφέξης, τα σχόλια και οι εισηγήσεις που υποβλήθηκαν κατά τη διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης αξιολογούνται ήδη από το υφυπουργείο ώστε να διαμορφωθεί το τελικό κείμενο του νομοσχεδίου προτού οδηγηθεί ενώπιον του Υπουργικού Συμβουλίου. «Είμαστε σχεδόν έτοιμοι», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Κουρουφέξης, υποδεικνύοντας ότι οι τελικές ρυθμίσεις θα ενσωματώνουν παρατηρήσεις και απόψεις που κατατέθηκαν από οργανωμένα σύνολα και πολίτες.
Σύμφωνα με το προσχέδιο του νομοσχεδίου, το ύψος του επιδόματος διαφοροποιείται ανάλογα με το οικογενειακό εισόδημα (στη βάση της φορολογικής μεταρρύθμισης που εφαρμόστηκε από 1/1/2026) και τον αριθμό των τέκνων, με βασικό στόχο τη διεύρυνση των δικαιούχων και τη στήριξη περισσότερων οικογενειών.
Τα ποσά ανά εξαρτώμενο
Ως εκ τούτου, τα ποσά για κάθε εξαρτώμενο τέκνο διαμορφώνονται ως εξής:
- Για οικογενειακό εισόδημα μέχρι €21.500, οικογένεια με ένα τέκνο θα λαμβάνει επίδομα ύψους €588, με δύο τέκνα €705, με τρία τέκνα €1.293, ενώ για τέσσερα και πέντε τέκνα το επίδομα θα ανέρχεται στα €2.073.
- Για εισοδήματα άνω των €21.500 και μέχρι €41.000, το επίδομα θα διαμορφώνεται στα €526 για ένα παιδί, €643 για δύο παιδιά, €1.231 για τρία παιδιά και €1.887 για οικογένειες με τέσσερα ή περισσότερα τέκνα.
- Στην κατηγορία εισοδημάτων από €41.000 μέχρι €51.000, οικογένειες με ένα ή δύο παιδιά θα λαμβάνουν €470, με τρία παιδιά €940 και με τέσσερα ή περισσότερα παιδιά €1.559.
- Για εισοδήματα από €51.000 μέχρι €61.000, το επίδομα θα ανέρχεται στα €235 για ένα παιδί, €427 για δύο παιδιά, €854 για τρία παιδιά και €1.404 για οικογένειες με πέραν των τεσσάρων τέκνων.
- Στην εισοδηματική κλίμακα από €61.000 μέχρι €66.000, οικογένεια με ένα παιδί θα λαμβάνει €118, με δύο παιδιά €214, με τρία παιδιά €854 και με τέσσερα ή περισσότερα παιδιά €1.404.
Με βάση τα υφιστάμενα διατάγματα, για να λάβει μια οικογένεια το επίδομα, το ετήσιο ακαθάριστο εισόδημα δεν πρέπει να υπερβαίνει τις €49.000 για ένα τέκνο ή τα €59.000 για δύο τέκνα. Αυτό, όπως βλέπουμε πιο πάνω, θα αλλάξει από το 2027 με βάση τη νέα ρύθμιση, ενώ το Υφυπουργείο Πρόνοιας έχει προνοήσει και για οικογένειες με υψηλότερα εισοδήματα, ιδιαίτερα εάν πρόκειται για πολύτεκνες.
Συγκεκριμένα:
- Για εισοδήματα από €66.000 μέχρι €71.000, οι οικογένειες με ένα παιδί δεν θα λαμβάνουν επίδομα. Ωστόσο, για δύο παιδιά θα δίνονται €107, για τρία παιδιά €427 και για τέσσερα ή περισσότερα παιδιά €1.404.
- Για εισοδήματα από €71.000 μέχρι €76.000, δικαίωμα επιδόματος θα έχουν μόνο οικογένειες με τρία ή περισσότερα παιδιά. Συγκεκριμένα, για τρία παιδιά το ποσό θα ανέρχεται στα €214, για τέσσερα παιδιά στα €702 και για πέραν των πέντε παιδιών μέχρι €1.404 και πάλι ανά εξαρτώμενο.
- Οικογένειες με εισοδήματα από €76.000 μέχρι €81.000, θα λαμβάνουν επίδομα μόνο εάν είναι πολύτεκνες. Το ύψος του ποσού ανέρχεται σε €351 για τέσσερα παιδιά (ανά παιδί) και μέχρι €1.404 για οικογένειες με περισσότερα από πέντε παιδιά.
- Για οικογενειακά εισοδήματα άνω των €81.000, δικαίωμα σε επίδομα θα έχουν μόνο οικογένειες με πέραν των πέντε τέκνων, με το ποσό να καθορίζεται στα €1.404 ανά εξαρτώμενο.
Η τελική μορφή του νομοσχεδίου αναμένεται να διαφοροποιηθεί σε ορισμένα σημεία ή ποσά, καθώς το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας αξιολογεί τα σχόλια που κατατέθηκαν στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης.
Μείζον ζήτημα η γήρανση πληθυσμού
Ο Ντίνος Ολύμπιος, πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων (ΠΟΠ), θεωρεί ξεπερασμένο το σύστημα που στηρίζεται η παροχή του επιδόματος τέκνου εάν θέλουμε να μιλάμε για αντιμετώπιση του δημογραφικού ζητήματος.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε πως η υπογεννητικότητα στη χώρα έχει χτυπήσει κόκκινο. Έναν χρόνο μετά τον πόλεμο, το 1975, το ετήσιο ποσοστό γονιμότητας είχε πέσει στο 2,1. Από τον επόμενο χρόνο άρχισε να αυξάνεται ξανά αγγίζοντας με μικρές αυξομειώσεις το 2,49 το 1992. Από το 1996 το ποσοστό γονιμότητας έπεσε κάτω από 2, που είναι το ποσοστό αναπλήρωσης του πληθυσμού και από τότε ξεκίνησε ο κατήφορος. Το 2015 έφτασε στο 1,31 και από το 2016 άρχισε να ανεβαίνει ελαφρώς φτάνοντας το 2024 στο 1,38. Την ίδια ώρα, παρατηρείται, όπως προείπαμε, μια σαφής μετατόπιση της τεκνοποίησης από τα 30 χρόνια και μετά.
Ο κ. Ολύμπιος στην παρέμβασή του στον «Π» κάνει λόγο για ένα ζήτημα που απειλεί όχι μόνο τις οικογένειες αλλά και την ίδια τη βιωσιμότητα του κράτους. Η εκτόξευση του κόστους ζωής έχει καταστήσει ανεπαρκή και άδικα τα σημερινά εισοδηματικά κριτήρια για την παραχώρηση επιδομάτων. «Τα καταναλωτικά αγαθά έχουν ανέβει στα ύψη λόγω του πληθωρισμού και η ζωή έχει ακριβύνει δραματικά. Παρ' όλα αυτά, τα εισοδηματικά κριτήρια που ισχύουν σήμερα είχαν τεθεί ουσιαστικά πριν από 30 χρόνια και δεν αναπροσαρμόστηκαν με βάση τα νέα οικονομικά δεδομένα», σημειώνει.
Όπως εξηγεί, θέση της ΠΟΠ είναι η κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων για τα επιδόματα των πολύτεκνων οικογενειών. «Υπάρχουν περιπτώσεις ζευγαριών που λόγω της απόδοσης ΑΤΑ ή μιας μικρής μισθολογικής αύξησης ξεπερνούν το όριο, έστω και κατά €50, και χάνουν ολόκληρο το επίδομα τέκνου. Είναι παράλογο και κοινωνικά άδικο», αναφέρει χαρακτηριστικά, δίνοντας ως παράδειγμα το όριο των €59.000.
Ποιος θα πληρώνει τις συντάξεις;
Ο πρόεδρος της οργάνωσης συνδέει άμεσα το δημογραφικό με το μέλλον της οικονομίας και της βιωσιμότητας της χώρας. «Η Κύπρος αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα γήρανσης του πληθυσμού. Το δημογραφικό είναι σήμερα το υπ' αριθμόν ένα εθνικό θέμα», υπογραμμίζει.
Παραθέτοντας στοιχεία από απογραφές πληθυσμού, εξηγεί ότι το 1973 τα παιδιά μέχρι 14 ετών αποτελούσαν το 28,9% του πληθυσμού, ενώ οι άνω των 65 ετών ήταν μόλις 9,5%. Το 2023, όμως, τα παιδιά μέχρι 14 ετών μειώθηκαν στο 15,3%, ενώ οι πολίτες άνω των 65 έφτασαν το 17,5%.
«Τίθεται πλέον εν αμφιβόλω ολόκληρο το οικοδόμημα της κοινωνίας μας. Ποιος θα εργάζεται τα επόμενα χρόνια ώστε να μπορούν να καταβάλλονται συντάξεις;» διερωτάται.
Μειώνονται οι πολύτεκνοι
Ο κ. Ολύμπιος επισημαίνει πως η μείωση των γεννήσεων αποτυπώνεται πλέον ξεκάθαρα και στους αριθμούς των οικογενειών που λαμβάνουν επίδομα πολυτέκνων. «Το 2020 λάμβαναν επίδομα 4.332 πολύτεκνες οικογένειες. Το 2025 ο αριθμός μειώθηκε στις 3.511. Αυτό από μόνο του δείχνει τη σοβαρότητα της κατάστασης», σημειώνει.
Υπενθυμίζει μάλιστα ότι στο παρελθόν, όταν υπήρξαν ουσιαστικά κίνητρα στήριξης των οικογενειών, καταγράφηκαν θετικά αποτελέσματα. «Το 1991, επί Προέδρου Βασιλείου, αυξήθηκε το επίδομα τέκνου και ακολούθησε αύξηση στη γονιμότητα και στις γεννήσεις. Τα επόμενα χρόνια άνοιξαν ακόμη και κλειστά στρατόπεδα. Οι άνθρωποι είναι που κάνουν τα κράτη και όχι τα κτήρια ή τα έργα», τονίζει.
Κίνητρα στους νέους
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα νέα ζευγάρια, κυρίως λόγω του αβάσταχτου στεγαστικού κόστους. «Ένας νέος για να μπορέσει να κάνει παιδί πρέπει πρώτα να μπορεί να στεγαστεί. Η στέγη είναι το βασικό κίνητρο για τους νέους», αναφέρει. Ο ίδιος προτείνει τη δημιουργία υποδομών στήριξης της οικογένειας σε μεγάλους χώρους εργασίας και οργανισμούς, όπως η ΑΗΚ, η Αρχή Τηλεπικοινωνιών, οι τράπεζες και οι μεγάλες εταιρείες. «Θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ολοήμερα νηπιαγωγεία, σχολεία όλων των βαθμίδων, παιδικές χαρές και χώροι δημιουργικής απασχόλησης, με σκοπό οι εργαζόμενοι γονείς να μπορούν να διευκολυνθούν. Στόχος είναι να συμφιλιωθεί η εργασία με την οικογένεια», εξηγεί.
Όπως τονίζει, το κόστος ανατροφής ενός παιδιού είναι πλέον δυσβάσταχτο. «Γνωρίζω νέο ζευγάρι που λαμβάνει συνολικά 1.650 ευρώ καθαρά τον μήνα. Από αυτά, τα 800 πηγαίνουν στο ενοίκιο. Τους μένουν 850 ευρώ για να ζήσουν. Με ρώτησαν: 'Με ποια μέσα θα μπορέσουμε να κάνουμε και να μεγαλώσουμε παιδί;'. Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα που πρέπει να απαντήσει η πολιτεία», υπογραμμίζει.
