Στη βαθμίδα «Α» με ανοιχτά μέτωπα- Πρόκληση η διατήρηση των δημοσιονομικών πλεονασμάτων τα επόμενα χρόνια

Η Κύπρος πέρασε πλέον και τυπικά στην κατηγορία «Α» των χωρών με υψηλή πιστοληπτική ικανότητα, καθώς και ο οίκος αξιολόγησης S&P Global Ratings αναβάθμισε την αξιολόγηση της Δημοκρατίας σε «A/A-1» από «A-/A-2», διατηρώντας  την προοπτική για νέα αναβάθμιση. Η απόφαση του S&P έρχεται ως αποτέλεσμα της θεαματικής προσαρμογής που έχει συντελεστεί την τελευταία δεκαετία και, ουσιαστικά, επικυρώνει την πορεία πλήρους ανάταξης της οικονομίας μετά την τραπεζική κρίση του 2013.

Η εικόνα που καταγράφει ο οίκος είναι αυτή μιας οικονομίας που έχει αφήσει πίσω της την περίοδο της δημοσιονομικής και τραπεζικής κρίσης και διαθέτει πλέον σημαντικά «μαξιλάρια» έναντι νέων κραδασμών. Η οικονομία αναπτύχθηκε κατά μέσο όρο περίπου 5% την περίοδο 2022-2025, ενώ για το 2026 η S&P προβλέπει ανάπτυξη 2,7% και μέσο ρυθμό 2,9% την περίοδο 2026-2029. Παράλληλα, το καθαρό δημόσιο χρέος προβλέπεται να υποχωρήσει από 49,1% του ΑΕΠ το 2025 στο 31,1% το 2029.

Πίσω, όμως, από τη θετική εικόνα βρίσκονται αδυναμίες που παραμένουν. Η κυπριακή οικονομία παραμένει μικρή και ιδιαίτερα ανοικτή, με σημαντική εξάρτηση από τις υπηρεσίες, τον τουρισμό, τις εισροές ξένων επενδύσεων και τις εισαγωγές ενέργειας. Ο οίκος επισημαίνει ότι, παρά τη βελτίωση της εξωτερικής θέσης, η Κύπρος παραμένει περισσότερο ευάλωτη συγκριτικά με άλλες χώρες, λόγω των επίμονα υψηλών ελλειμμάτων στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, της εξάρτησης από τις εισαγωγές ενέργειας και της μεγάλης έκθεσης σε τουρισμό και ξένες επενδύσεις.

Το δύσκολο στοίχημα των πλεονασμάτων

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τα επόμενα χρόνια είναι η διατήρηση των δημοσιονομικών πλεονασμάτων σε ένα περιβάλλον που γίνεται δυσκολότερο. Ο S&P προβλέπει πλεόνασμα 2,4% του ΑΕΠ το 2026 και λίγο κάτω από 3% κατά μέσο όρο την περίοδο 2026-2029. Η επίδοση αυτή έχει στηριχθεί στην ισχυρή ανάπτυξη, στην αύξηση των φορολογικών εσόδων και στη συγκράτηση των δαπανών.

Το ερώτημα είναι πόσο εύκολο θα είναι να διατηρηθεί αυτή η δημοσιονομική πειθαρχία όταν η οικονομία αντιμετωπίζει νέο πληθωριστικό κύμα. Ο πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί στο 3,8% το 2026 (μια πρόβλεψη που δεν λαμβάνει υπόψη το τρέχον κύμα ανόδου των τιμών της ενέργειας) και ο S&P εκτιμά ότι θα παραμείνει πάνω από τον στόχο του 2% της ΕΚΤ και το 2027. Η άνοδος των τιμών ενέργειας, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι πιέσεις στις τιμές τροφίμων και υπηρεσιών αυξάνουν την ανάγκη για παρεμβάσεις στήριξης των νοικοκυριών.

Η κυβέρνηση καλείται να συνεχίσει να παράγει πλεονάσματα την ίδια ώρα που εντείνονται οι πιέσεις για μέτρα μείωσης του κόστους ζωής. Ήδη έχουν εφαρμοστεί μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια και στους φόρους επί των καυσίμων κίνησης, χωρίς μέχρι στιγμής να ανατραπεί η δημοσιονομική εικόνα. Ωστόσο, ο S&P επισημαίνει ότι η ΑΤΑ στον δημόσιο τομέα αυξάνει την ευαισθησία των δημόσιων οικονομικών στις πληθωριστικές πιέσεις. Το βάρος που προκαλεί η ΑΤΑ στο ήδη αυξημένο κρατικό μισθολόγιο ανέδειξε και το Δημοσιονομικό Συμβούλιο στην ενδιάμεση έκθεσή του για το 2026.

Δεν ξεχνάνε τα ΜΕΔ

Η βελτίωση του τραπεζικού συστήματος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της μεταμνημονιακής Κύπρου.

Οι κυπριακές τράπεζες, σχολιάζει ο οίκος, έχουν απορροφήσει το μεγαλύτερο μέρος των πιστωτικών ζημιών που συνδέονται με τον εξυγίανση των ισολογισμών τους και παρουσιάζουν ανθεκτικούς δείκτες κερδοφορίας, καθώς και υψηλά αποθέματα κεφαλαίου και ρευστότητας. Μετά από χρόνια σημαντικών πωλήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), διαγραφών και ανακτήσεων, η ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων του τραπεζικού τομέα έχει ενισχυθεί σημαντικά. Ο μέσος δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων του τομέα συνέχισε να μειώνεται, φτάνοντας στο 1,6% τον Δεκέμβριο του 2025, κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ωστόσο, το πρόβλημα των ΜΕΔ παραμένει, αποτελώντας βάρος για την οικονομία και στερώντας την αναπτυξιακή δυναμική.

«Περίπου το 40% του συνολικού χρέους του ιδιωτικού τομέα εξακολουθεί να είναι μη εξυπηρετούμενο και κατέχεται κυρίως από εταιρείες απόκτησης πιστώσεων, αν και τα αποθέματα συνεχίζουν να μειώνονται», παρατηρεί ο S&P.

Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Το τραπεζικό σύστημα έχει σε μεγάλο βαθμό απαλλαγεί από το βάρος των ΜΕΔ, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η οικονομία έχει εξαλείψει το πρόβλημα. Η αποτελεσματική διαχείριση των δανείων που παραμένουν στις εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων αποτελεί επομένως ένα από τα κυριότερα ανοικτά μέτωπα της κυπριακής οικονομίας.

Ενέργεια και εξωτερικό ισοζύγιο

Στις σημαντικότερες αδυναμίες παραμένει και η ενεργειακή εξάρτηση. Η Κύπρος εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές πετρελαίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, με αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Ο S&P θεωρεί κρίσιμη την ολοκλήρωση του τερματικού LNG στο Βασιλικό, αλλά σημειώνει ότι το χρονοδιάγραμμα παραμένει αβέβαιο, ενώ παράλληλα και το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector παραμένει στάσιμο.

Το άλλο μεγάλο αγκάθι είναι το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Το έλλειμμα αναμένεται να διευρυνθεί στο 8,7% του ΑΕΠ το 2026, κυρίως λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή και του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Παράλληλα, ο S&P επισημαίνει ότι το εισόδημα των κατοίκων Κύπρου, όπως αποτυπώνεται στο Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα, είναι περίπου 10%-11% χαμηλότερο από αυτό που υποδηλώνει το ΑΕΠ, λόγω της μεγάλης παρουσίας ξένων επενδύσεων.