Στον Γενικό Εισαγγελέα η έκθεση για τα έργα στον Ακάμα – 17 περιβαλλοντικοί όροι παραμένουν ανεκπλήρωτοι

Η Ελεγκτική Υπηρεσία προτίθεται να διαβιβάσει στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας την ειδική έκθεσή της για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των κατασκευαστικών έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Ακάμα. Ζητά από τον Γενικό Εισαγγελέα να αποφασίσει, ασκώντας κατά την κρίση του τις συνταγματικές του εξουσίες, αν υπάρχει λόγος διερεύνησης ενδεχόμενης διάπραξης αδικημάτων.

Η έκθεση καταγράφει αδυναμίες σε κρίσιμα και αλληλένδετα στάδια των έργων. Οι εκθέσεις των διοικητικών ερευνών δεν είχαν ακόμη υποβληθεί στην Ελεγκτική Υπηρεσία, περισσότερα από τρία χρόνια μετά την έναρξη των εργασιών, τον Οκτώβριο του 2022.

Ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, αναφέρει ότι η ανάπτυξη υποδομών μπορεί να εξυπηρετεί θεμιτές ανάγκες διαχείρισης και επισκεψιμότητας, αλλά δεν μπορεί να αποσυνδέεται από την υποχρέωση προστασίας της περιοχής. Επισημαίνει ότι η δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης (ΣΑΑ) έγινε χωρίς να έχουν προηγουμένως καθοριστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για την περιοχή.

Μετά την έναρξη των έργων επιβλήθηκαν 19 συμπληρωματικοί ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι. Σύμφωνα με τον έλεγχο, 17 δεν έχουν ακόμη εκπληρωθεί πλήρως. Οι άλλοι δύο αφορούσαν υπερεκσκαφές, των οποίων η περιβαλλοντική επιβάρυνση δεν μπορούσε να αναστραφεί. Η Υπηρεσία εντόπισε επίσης περιπτώσεις στις οποίες νομικά δεσμευτικοί όροι δεν αποτυπώθηκαν επαρκώς στα κατασκευαστικά σχέδια, καθώς και αποκλίσεις κατά την εκτέλεση των εργασιών.

«Η συνολική εικόνα καταδεικνύει ότι ο σχεδιασμός, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η ενσωμάτωση των όρων στα σχέδια και η παρακολούθηση της κατασκευής δεν λειτούργησαν ως ενιαία αλληλουχία προληπτικών δικλίδων», σημειώνει ο Γενικός Ελεγκτής. Προσθέτει ότι «η προστασία του Ακάμα απαιτεί αποτελεσματικές προληπτικές δικλείδες, συνεχή εποπτεία και έγκαιρη παρέμβαση» και ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες οφείλουν να αποτρέψουν την επανάληψη αντίστοιχων αδυναμιών στα επόμενα στάδια.

Η έκθεση αναφέρεται και στις πιθανές πιέσεις από την αυξημένη επισκεψιμότητα. Η ανεξέλεγκτη κίνηση οχημάτων και η διάνοιξη χωμάτινων δρόμων μπορούν να αλλοιώσουν τη μορφολογία του εδάφους, να προκαλέσουν σκόνη και αέριους ρύπους, να αυξήσουν τον θόρυβο και να καταπατήσουν τη βλάστηση και τη χλωρίδα, με επιπτώσεις και στην πανίδα. Στοιχεία του Τμήματος Δασών κάνουν λόγο για περίπου 400.000 επισκέπτες τον χρόνο.

Στα βασικά ευρήματα περιλαμβάνονται αδυναμίες στην εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και στον καθορισμό των σχετικών όρων, αποκλίσεις των κατασκευαστικών σχεδίων από τους όρους της Περιβαλλοντικής Αρχής, αποκλίσεις κατά την υλοποίηση και παραβιάσεις άλλων ουσιωδών όρων. Η Αρχή διενήργησε τη δέουσα εκτίμηση για το ΣΑΑ του ΕΔΠ Ακάμα χωρίς να έχουν θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης. «Συνεπώς, δεν φαίνεται να διασφαλίστηκε με την απαιτούμενη, από την Ευρωπαϊκή Οδηγία, βεβαιότητα ότι το έργο δεν θα επηρέαζε αρνητικά την οικολογική ακεραιότητα του τόπου», αναφέρει η έκθεση.

Δεν αξιολογήθηκε μέσω Έκθεσης Προελέγχου αν χρειαζόταν Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΜΕΟΑ) για το έργο «Βελτίωση μέρους του κύριου οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα - Φάση Α΄», παρότι η πιθανότητα να επηρεαστεί ο οικότοπος ήταν, σύμφωνα με την έκθεση, αδιαμφισβήτητη. Η χρονική ακολουθία περιόρισε τη δυνατότητα ενσωμάτωσης των αποτελεσμάτων της περιβαλλοντικής αξιολόγησης στον σχεδιασμό πριν αυτός οριστικοποιηθεί. Οι περιβαλλοντικοί όροι δεν ήταν πάντοτε αρκετά συγκεκριμένοι και η ερμηνεία τους κατά την αποτύπωση στα τελικά σχέδια αφέθηκε στον ιδιώτη μελετητή.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία αναφέρει ότι δεν εντόπισε αλληλογραφία που να τεκμηριώνει πως το Τμήμα Δασών ενημέρωσε τον μελετητή για όλες τις απαιτήσεις της Αιτιολογημένης Διαπίστωσης, μέσω όρων που τέθηκαν στις 2.12.2021 και ενδεχομένως να απαιτούσαν τροποποίηση των σχεδίων. Δεν εντοπίστηκε επίσης τεκμηρίωση ότι τα τελικά κατασκευαστικά σχέδια τέθηκαν ενώπιον της Περιβαλλοντικής Αρχής για να επιβεβαιωθεί η ενσωμάτωση των όρων και να εντοπιστούν ασυνέπειες πριν από την έναρξη των έργων. Τα σχέδια δεν στάλθηκαν από την Αρχή στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ), ώστε να επιβεβαιωθεί ότι οι νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι λήφθηκαν υπόψη πριν από την οριστικοποίηση ή έγκρισή τους.

Σε επισκόπηση των σχεδίων που ετοίμασε τον Οκτώβριο του 2021 ο ιδιώτης μελετητής του αναδόχου, η Υπηρεσία διαπίστωσε παραβιάσεις δεσμευτικών περιβαλλοντικών όρων. Η Αιτιολογημένη Διαπίστωση προέβλεπε, σε δύο σημεία της διαδρομής Τοξεύτρα–Άβακας–Λίπατη (Δρόμος 4Β), κατασκευή τύπου γεφυριού που δεν θα σφράγιζε την κοίτη, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη μετακίνηση του κρισίμως κινδυνεύοντος και αυστηρά προστατευόμενου ευρωπαϊκού χελιού «Anguilla Anguilla». Τα κατασκευαστικά σχέδια, ωστόσο, προέβλεπαν κιβωτιοειδείς οχετούς που θα σφράγιζαν πλήρως την κοίτη. Εντοπίστηκε ακόμη ασυνέπεια μεταξύ των τελικών σχεδίων και επιμέρους κατασκευαστικών λεπτομερειών ως προς το τελικό πλάτος συγκεκριμένου δρόμου.

Κατά την υλοποίηση εντοπίστηκαν αποκλίσεις από τα σχέδια, τις οποίες το υφιστάμενο σύστημα παρακολούθησης δεν κατάφερε να εντοπίσει εγκαίρως. Η Ελεγκτική Υπηρεσία αναφέρει ότι ούτε το Τμήμα Περιβάλλοντος, ως Περιβαλλοντική Αρχή, ούτε το Τμήμα Δασών, ως κύριος του έργου, εντόπισαν τις αποκλίσεις και έλαβαν έγκαιρα διορθωτικά μέτρα. Προβλήματα και παραβάσεις που δεν εντοπίστηκαν έγκαιρα καταγράφηκαν και σε υδραυλικά έργα. Η ελλιπής διαχείριση των ΑΕΚΚ, σημειώνεται, αυξάνει τον κίνδυνο υποβάθμισης των οικοτόπων και δημιουργεί πρόσθετη ανάγκη αποκατάστασης των περιοχών.

Η Υπηρεσία θεωρεί ιδιαίτερα προβληματική την τοποθέτηση, με σημαντικό κόστος, αγωγού και καλωδίου που κρίθηκε στη συνέχεια ότι πρέπει να αφαιρεθούν. Η αφαίρεση συνεπάγεται πρόσθετες δαπάνες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν, ενώ για την αρχική τοποθέτηση χρειάστηκε να ανοιχτούν βαθιά αυλάκια, προκαλώντας πρόσθετη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Η εξέλιξη αυτή, αναφέρει, καταδεικνύει αδυναμίες στον καθορισμό επαρκών και κατάλληλων περιβαλλοντικών όρων από το Τμήμα Περιβάλλοντος.

Για τις διαπλατύνσεις δρόμων, η έκθεση σημειώνει ότι ακόμη και αν μέρος τους ήταν προσωρινό και προβλέπεται να αποκατασταθεί, οι παρεμβάσεις αύξησαν την έκταση που επηρεάστηκε κατά την κατασκευαστική φάση πέραν όσων είχαν ληφθεί υπόψη στην αρχική αξιολόγηση. Σε επιτόπια επίσκεψη τον Απρίλιο του 2025, η Υπηρεσία διαπίστωσε ότι μεγάλο μέρος της οδού Λάρας, που συνδέει την Πέγεια με τη νότια είσοδο του ΕΔΠ Ακάμα, ανακατασκευάστηκε, ασφαλτοστρώθηκε και διαπλατύνθηκε. Από δορυφορικές εικόνες προκύπτει ότι οι εργασίες έγιναν μετά τον Μάιο του 2023, χωρίς να εκπονηθεί σχετική μελέτη.

Η έκδοση Συμπληρωματικής Έκθεσης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης από την Περιβαλλοντική Αρχή τον Μάρτιο του 2024 δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η αρχική αξιολόγηση ήταν ανεπαρκής. Ωστόσο, το περιεχόμενο των 19 συμπληρωματικών ή τροποποιημένων όρων, σε συνδυασμό με τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν κατά την εκτέλεση, δείχνει ότι περιβαλλοντικά ουσιώδη ζητήματα χρειάστηκε να επανεξεταστούν ή να ρυθμιστούν, ιδίως μετά την έναρξη των εργασιών. Η έκθεση αναφέρει ότι ζητήματα αντιμετωπίστηκαν αφού είχαν ήδη γίνει παρεμβάσεις, με αποτέλεσμα μακρά αναστολή εργασιών, πρόσθετα μέτρα και τροποποιήσεις, αποκαταστατικές εργασίες σε ορισμένες περιπτώσεις και επιπλέον κόστος.

Παρότι είχαν περάσει περισσότερα από δύο χρόνια από την έκδοση της Συμπληρωματικής Έκθεσης ΕΟΑ τον Μάρτιο του 2024, 17 από τους 19 όρους της Περιβαλλοντικής Αρχής δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί πλήρως, αν και για ορισμένους είχαν προωθηθεί ενέργειες. Η έκθεση προβλέπει αύξηση της επισκεψιμότητας μετά τη βελτίωση του οδικού δικτύου και τη λειτουργία κόμβων εξυπηρέτησης επισκεπτών, με τη μεγαλύτερη αύξηση να αναμένεται σε ευαίσθητες διαδρομές, μεταξύ άλλων στους δρόμους Άσπρος Ποταμός–Λάρα και Λάρα–Τζιόνι. Οι διαδρομές επηρεάζουν την περιοχή «Λάρα - Τοξεύτρα», η οποία είναι ενταγμένη στο δίκτυο SPAMI.

Παρά την αναμενόμενη πίεση, δεν καθορίστηκαν ανώτατα όρια επισκεπτών ή οχημάτων. Οι αναφορές σε μηχανισμούς ελέγχου, όπως το κλείσιμο του Πάρκου όταν γεμίσουν οι χώροι στάθμευσης, δεν συνοδεύονται από σαφή και δεσμευτική διαδικασία εφαρμογής. Η απουσία ορίων ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση της επισκεψιμότητας χωρίς έλεγχο της φέρουσας ικανότητας της περιοχής, με κινδύνους για είδη και οικοτόπους, αλλά και αυξημένη κυκλοφορία, απόβλητα, θόρυβο και πίεση στις παραλίες ωοτοκίας.

Η έκθεση αναφέρεται επίσης σε ανακαίνιση εστιατορίου και τοποθέτηση εξέδρας εκδηλώσεων με προβολείς στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας. Τον Αύγουστο του 2025 υποβλήθηκε καταγγελία, συνοδευόμενη από φωτογραφικό υλικό, σύμφωνα με την οποία στον περίβολο του εστιατορίου είχε τοποθετηθεί εξέδρα με προβολείς και ηχεία για συναυλία στο πλαίσιο ιδιωτικού πάρτι γνωστού επιχειρηματία. Μέρος του επηρεαζόμενου τεμαχίου βρίσκεται εντός περιοχών του Δικτύου Natura 2000 και της καθορισμένης Ζώνης Προστασίας της Παραλίας, όπου απαγορεύεται η κατασκευή ή τοποθέτηση κατασκευάσματος χωρίς τις απαιτούμενες εγκρίσεις και άδειες, και γειτνιάζει με Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή.

Στο συμπέρασμά της, η Ελεγκτική Υπηρεσία αναγνωρίζει ότι η περιβαλλοντική αξιολόγηση δεν υποκαθιστά τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό και ότι ορισμένες τεχνικές παράμετροι μπορούν να εξειδικεύονται κατά τη μελέτη ή την κατασκευή. Όταν, όμως, τέτοιες επιλογές ενδέχεται να μεταβάλουν ουσιωδώς το είδος ή την έκταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, πρέπει να καλύπτονται από την προηγηθείσα αξιολόγηση και τους περιβαλλοντικούς όρους ή να επαναξιολογούνται πριν από την εφαρμογή τους.

«Λόγω της σοβαρότητας των θεμάτων που καταγράφονται στην παρούσα Ειδική Έκθεση, η Υπηρεσία μας προτίθεται να τη διαβιβάσει στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, ζητώντας όπως ασκώντας, κατά την κρίση του, τις συνταγματικές του εξουσίες, να αποφασίσει κατά πόσο συντρέχει λόγος διερεύνησης του ενδεχομένου διάπραξης αδικημάτων», καταλήγει η Ελεγκτική Υπηρεσία.

Πηγή: ΚΥΠΕ