Τα νοικοκυριά της ευρωζώνης διαθέτουν σημαντικές αποταμιεύσεις, ωστόσο μεγάλο μέρος αυτών παραμένει αδρανές σε τραπεζικές καταθέσεις χαμηλής απόδοσης αντί να κατευθύνεται σε επενδύσεις.
Σύμφωνα με blog της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), που υπογράφουν οι Andrei Dumitrescu, Zakaria Gati, Justus Meyer, Laura Parisi και Alessandro Spolaore σχεδόν το ένα τρίτο των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών, που αντιστοιχεί σε περίπου €10 τρισ., διατηρείται σε μετρητά και τραπεζικές καταθέσεις, ενώ το 80% των νοικοκυριών της ευρωζώνης δεν κατέχει μετοχές ή άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα που συνδέονται με τις κεφαλαιαγορές.
Όπως τονίζεται, η περιορισμένη συμμετοχή στις κεφαλαιαγορές δεν στερεί μόνο από τα νοικοκυριά τη δυνατότητα υψηλότερων αποδόσεων και μεγαλύτερης συσσώρευσης πλούτου σε βάθος χρόνου, αλλά περιορίζει και τους διαθέσιμους πόρους για τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε καινοτομία, παραγωγικότητα και μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη.
«Η καλύτερη πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές μπορεί να βοηθήσει τα νοικοκυριά να επιτυγχάνουν υψηλότερες αποδόσεις και να διαφοροποιούν τις επενδύσεις τους. Για την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων περιορισμών που αντιμετωπίζουν οι διαφορετικές ομάδες νοικοκυριών, απαιτείται ένας συνδυασμός μέτρων. Αρκετές επιτυχημένες πρωτοβουλίες από χώρες της ζώνης του ευρώ μπορούν να λειτουργήσουν ως οδηγός για τα επόμενα βήματα», αναφέρεται.
Σύμφωνα με τους συντάκτες, οι Ευρωπαίοι προτιμούν κυρίως τις τραπεζικές καταθέσεις και τα ακίνητα, σε αντίθεση με τα αμερικανικά νοικοκυριά που συμμετέχουν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό στις κεφαλαιαγορές. Μάλιστα, ακόμη και στα υψηλότερα εισοδηματικά και περιουσιακά στρώματα, η συμμετοχή των Ευρωπαίων σε επενδυτικά προϊόντα παραμένει αισθητά χαμηλότερη από εκείνη των Αμερικανών.
Οι αιτίες για το φαινόμενο και εισηγήσεις
Η ΕΚΤ αποδίδει το φαινόμενο, πέραν των οικονομικών περιορισμών, στην περιορισμένη χρηματοοικονομική παιδεία, στην έλλειψη εμπιστοσύνης προς τις αγορές και στην αντίληψη αυξημένου επενδυτικού κινδύνου.
Στο πλαίσιο αυτό, εισηγείται την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, την ανάπτυξη απλών και διαφανών επενδυτικών προϊόντων, καθώς και την προώθηση συνταξιοδοτικών μεταρρυθμίσεων που θα διευκολύνουν τη διοχέτευση περισσότερων αποταμιεύσεων προς τις κεφαλαιαγορές, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης.
Όσον αφορά τον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό, χαρακτηριστικό παράδειγμα, σημειώνεται, αποτελεί η Σλοβενία, όπου το Εθνικό Πρόγραμμα Χρηματοοικονομικής Εκπαίδευσης, το οποίο ξεκίνησε το 2010, συνέβαλε ώστε η χώρα να καταγράφει μία από τις υψηλότερες επιδόσεις χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Παράλληλα, τονίζεται η σημαντικότητα της διάθεσης απλών και εύκολα προσβάσιμων επενδυτικών προϊόντων. Στη Φινλανδία, για παράδειγμα, οι λογαριασμοί επενδύσεων σε μετοχές έχουν ενθαρρύνει τη μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών στις κεφαλαιαγορές. Μέχρι το τέλος του 2024, το 37% των νοικοκυριών της χώρας κατείχε αμοιβαία κεφάλαια, εισηγμένες μετοχές ή και τα δύο.
Επίσης, σύμφωνα με το blog, χάρη στα υποχρεωτικά επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια, τα ολλανδικά νοικοκυριά επωφελούνται από τις αποδόσεις των κεφαλαιαγορών μέσω των υποχρεωτικών επαγγελματικών συνταξιοδοτικών σχεδίων, χωρίς να απαιτείται η ενεργή λήψη επενδυτικών αποφάσεων από τα ίδια, γεγονός που στηρίζει τη μακροπρόθεσμη συσσώρευση πλούτου, ιδιαίτερα για όσους διαθέτουν περιορισμένο χρόνο ή οικονομικούς πόρους.
