Φόβοι για απώλεια θέσεων εργασίας και δισεκατομμυρίων σε έσοδα από τους νέους κανόνες για τον καπνό

Την ανάγκη για πληρέστερη αξιολόγηση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων από την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τον καπνό και τα προϊόντα νικοτίνης υπογραμμίζει συνασπισμός 201 ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και επαγγελματικών οργανώσεων.

Με επιστολή προς την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποιούν ότι νέα μέτρα που δεν θα στηρίζονται σε επαρκή τεκμηρίωση ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά θέσεις εργασίας, επενδύσεις και φορολογικά έσοδα.

Σε ανακοίνωσή του στις 3 Νοεμβρίου, ο συνασπισμός ζήτησε να πραγματοποιηθεί πληρέστερη αξιολόγηση των οικονομικών, κοινωνικών και εργασιακών επιπτώσεων που ενδέχεται να προκύψουν από τις αλλαγές στην Οδηγία για τα Προϊόντα Καπνού (Tobacco Products Directive) και στην Οδηγία για τη Διαφήμιση Καπνικών Προϊόντων (Tobacco Advertising Directive).

Οι υπογράφοντες προέρχονται από ένα ευρύ φάσμα κλάδων, συμπεριλαμβανομένων του λιανικού εμπορίου, των καταστημάτων καπνικών προϊόντων, των χονδρεμπόρων, των αγροτών, των επιχειρήσεων αγροτικής μεταποίησης, της φιλοξενίας και εστίασης, των εταιρειών συσκευασίας και των μεταποιητικών βιομηχανιών, καθώς και των αντίστοιχων επαγγελματικών και κλαδικών οργανώσεών τους

Χέρι-χέρι υγεία και ανταγωνιστικότητα

Κεντρικό επιχείρημα του συνασπισμού είναι ότι η προστασία της δημόσιας υγείας και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας θα πρέπει να επιδιώκονται παράλληλα, μέσα από ευρύτερη διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς και αποτελεσματικότερη εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας.

«Δεν ζητούμε από την Επιτροπή να εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες της για την προστασία της δημόσιας υγείας. Ζητούμε να ακούσει τους ενδιαφερόμενους, να ακολουθήσει τους δικούς της κανόνες και να διασφαλίσει ότι οι αλλαγές θα γίνουν σωστά», δήλωσε η γενική γραμματέας της Tobacco Europe, Nathalie Darge.

Η Tobacco Europe, η ευρωπαϊκή ένωση του κλάδου καπνού, εκπροσωπεί κορυφαίους κατασκευαστές καπνικών προϊόντων, όπως οι British American Tobacco, JT International και Imperial Brands.

Η παρέμβαση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρυξέλλες εξετάζουν πώς θα προσαρμόσουν το πλαίσιο ελέγχου του καπνού στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της αυξανόμενης χρήσης νεότερων προϊόντων νικοτίνης.

Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Καταπολέμηση του Καρκίνου (Europe’s Beating Cancer Plan), έχει τεθεί ως στόχος η μείωση της χρήσης προϊόντων καπνού σε ποσοστό κάτω του 5% του πληθυσμού έως το 2040.

Πιο διεξοδική αξιολόγηση

Ο συνασπισμός υποστηρίζει ότι οι οικονομικές συνέπειες τυχόν περαιτέρω αυστηροποίησης της νομοθεσίας θα πρέπει να εξεταστούν πιο διεξοδικά.

Επικαλούμενος μελέτη της S&P Global Market Intelligence του 2023, αναφέρει ότι η αλυσίδα αξίας του καπνού και των προϊόντων νικοτίνης στηρίζει περισσότερες από 1,5 εκατομμύριο θέσεις εργασίας, αποφέρει ετησίως πάνω από 107 δισ. ευρώ σε έσοδα από ειδικούς φόρους κατανάλωσης και ΦΠΑ και συνεισφέρει περίπου 195 δισ. ευρώ στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ωστόσο, επισημαίνεται ότι τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα του κλάδου και δεν αποδεικνύουν το καθαρό οικονομικό αποτέλεσμα που θα είχε οποιαδήποτε συγκεκριμένη ρυθμιστική ή νομοθετική πρόταση.

Ιδιαίτερη θέση στις ανησυχίες του συνασπισμού κατέχουν οι μικρές επιχειρήσεις και οι αγροτικές κοινότητες.

Ο Peter van der Mark, γενικός γραμματέας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Καπνού για Στριφτά Τσιγάρα (European Smoking Tobacco Association - ESTA), δήλωσε ότι πολλά από τα μέλη της οργάνωσης είναι μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις, οι οποίες αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στο συνεχώς αυξανόμενο κόστος και στην αβεβαιότητα που προκαλούν οι διαρκείς κανονιστικές αλλαγές.

Ο Przemysław Noworyta, γενικός γραμματέας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Καπνοπαραγωγών (European Union of Tobacco Growers), προειδοποίησε ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες θα μπορούσαν να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες για τις αγροτικές οικογένειες και τις μειονεκτούσες αγροτικές περιοχές.

Ο συνασπισμός αμφισβητεί επίσης τον τρόπο με τον οποίο προετοιμάζεται η αναθεώρηση της νομοθεσίας. Στην ανακοίνωσή του επικαλείται πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Επιτροπή Ρυθμιστικού Ελέγχου (Regulatory Scrutiny Board) εξέδωσε αρνητική γνωμοδότηση για την αξιολόγηση επιπτώσεων που εκπόνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2026, μετά από προηγούμενη αρνητική γνωμοδότηση σχετικά με την αξιολόγηση του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου.

Όπως υποστηρίζεται, η διαδικασία αναθεώρησης χρειάζεται να βασιστεί σε ισχυρότερα τεκμηριωμένα στοιχεία και να συνοδευτεί από ουσιαστικότερη διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς.

Καμπανάκι για παράνομο εμπόριο

Το παράνομο εμπόριο αποτελεί επίσης βασικό σημείο εστίασης του συνασπισμού. Οι υπογράφοντες ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσει προτεραιότητα στην επιβολή της υφιστάμενης νομοθεσίας, προειδοποιώντας ότι τυχόν πρόσθετοι περιορισμοί θα μπορούσαν να ωθήσουν τους καταναλωτές προς παράνομους προμηθευτές.

Έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (European Court of Auditors), που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο, εκτίμησε ότι οι ετήσιες απώλειες δημοσίων εσόδων από το παράνομο εμπόριο προϊόντων καπνού ανέρχονται σε 13 δισ. ευρώ. Ωστόσο, οι ελεγκτές διαπίστωσαν επίσης ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστες εκτιμήσεις για το πραγματικό μέγεθος της αγοράς και τον οικονομικό της αντίκτυπο και κάλεσαν για καλύτερη συλλογή πληροφοριών, ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών και αποτελεσματικότερη επιβολή της νομοθεσίας.

Ο συνασπισμός δηλώνει ότι είναι έτοιμος να συνεργαστεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διαμόρφωση ενός αναλογικού και τεκμηριωμένου ρυθμιστικού πλαισίου που θα βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα.

Στο ECOFIN τη Δευτέρα

Η Οδηγία για τη Φορολογία των Προϊόντων Καπνού (Tobacco Excise Directive - TED) θα συζητηθεί περαιτέρω στις 9 Νοεμβρίου 2026, όταν η Ιρλανδία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, θα ζητήσει από τους υπουργούς Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα συνεδριάσουν στο πλαίσιο του ECOFIN, να καταλήξουν σε πολιτική συμφωνία για την αναθεώρηση της οδηγίας, η οποία εκκρεμεί εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η Σουηδία έχει μπλοκάρει προηγούμενες προσπάθειες συμβιβασμού από τον Ιούνιο, ενώ η ιρλανδική προεδρία έχει πλέον μόνο μία ακόμη συνεδρίαση στη διάθεσή της πριν ο σχετικός φάκελος περάσει στη Λιθουανία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε την πρόταση αναθεώρησης της οδηγίας τον Ιούλιο του 2025.