Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου δεν είναι ένα διμερές έργο, αλλά μια ευρωπαϊκή ενεργειακή υποδομή στρατηγικού ενδιαφέροντος, αναφέρει στον «Π» ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Πανίκος Πουργουρίδης, μια τοποθέτηση με αποδέκτη την Τουρκία. Επαναλαμβάνει ότι η επιτροπή στηρίζει το έργο και παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις «και συνεργάζεται με τις κυπριακές και ελληνικές αρχές, καθώς και με τον φορέα υλοποίησης, με στόχο την προώθηση του έργου και την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων». Σε ό,τι αφορά την εμπλοκή της ΕΕ στο Κυπριακό, σημειώνει ότι ο ορισμός του εκτελεστικού αντιπροέδρου, Ραφαέλε Φίτο, ως ειδικού εκπροσώπου της Επιτροπής για το Κυπριακό, «επιβεβαιώνει τη δέσμευσή μας να συμβάλουμε ενεργά στην προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα «σημαντικά πρακτικά και διοικητικά εμπόδια, τα οποία εξακολουθούν να περιορίζουν την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του Κανονισμού της Πράσινης Γραμμής, τόσο στις καθημερινές επαφές όσο και στην οικονομική συνεργασία».
Στο κεφάλαιο ευρωτουρκικές σχέσεις και ειδικά για τη ανανέωση της Συμφωνίας Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ–Τουρκίας, εξηγεί ότι «η εφαρμογή erga omnes της υπάρχουσας τελωνειακής ένωσης, ήταν πάντα προαπαιτούμενο για κάθε επόμενη κίνηση, ήδη από τον Δεκέμβρη του 2006». Δηλαδή, για να ξεκινήσει επίσημα η διαπραγμάτευση για την ανανέωση της συμφωνίας η Τουρκία οφείλει να άρει τους περιορισμούς «που εξακολουθούν να ισχύουν έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας, περιλαμβανομένης της πρόσβασης κυπριακών πλοίων σε τουρκικά λιμάνια και κυπριακών αεροσκαφών σε τουρκικά αεροδρόμια».
Η Τουρκία να σέβεται
Η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης βρίσκεται πλέον στην καρδιά της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η επιτροπή χρηματοδοτεί τον Great Sea Interconnector, έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει τον GSI έργο στρατηγικής σημασίας και έχει ζητήσει να προχωρήσει χωρίς νέες καθυστερήσεις. Αν το κόστος αυξηθεί θα μπορούσε να αυξηθεί και η ευρωπαϊκή χορηγία;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα επιβεβαιώσει την ισχυρή στήριξή της στον GSI, ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και ιδιαίτερα της Κύπρου, η οποία παραμένει το τελευταίο κράτος μέλος χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Το έργο έχει χαρακτηριστεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος και περιλαμβάνεται στις οκτώ στρατηγικές ενεργειακές διασυνδέσεις που η επιτροπή έχει θέσει σε προτεραιότητα, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Energy Highways». Για την υλοποίησή του έχει εγκριθεί ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους €657 εκατ. από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη». Η ολοκλήρωση της διασύνδεσης θα τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, θα διευκολύνει την ενσωμάτωση περισσότερης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και θα ενισχύσει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Η επιτροπή παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και συνεργάζεται με τις κυπριακές και ελληνικές αρχές, καθώς και με τον φορέα υλοποίησης, με στόχο την προώθηση του έργου και την αντιμετώπιση των καθυστερήσεων. Όσον αφορά το ενδεχόμενο αύξησης της ευρωπαϊκής χορηγίας, η υφιστάμενη χρηματοδότηση έχει εγκριθεί βάσει συγκεκριμένων όρων και διαδικασιών. Ως γενική αρχή, θα ήθελα να επισημάνω πως, αύξηση του κόστους ενός έργου δεν συνεπάγεται αυτομάτως αντίστοιχη αύξηση της ευρωπαϊκής επιχορήγησης. Οποιαδήποτε πρόσθετη χρηματοδοτική ανάγκη θα πρέπει να αξιολογηθεί με βάση τους ισχύοντες κανόνες, τις διαθέσιμες χρηματοδοτικές δυνατότητες και τις σχετικές ευρωπαϊκές διαδικασίες. Προτεραιότητα της επιτροπής παραμένει η προώθηση και η επιτυχής ολοκλήρωση αυτού του στρατηγικού έργου.
Υπάρχει το λεγόμενο «γεωπολιτικό ρίσκο». Η ΕΕ τι εισπράττει από πλευράς Τουρκίας και τι ενέργειες έχουν γίνει για να θωρακιστεί πολιτικά το έργο;
Η επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι αναμένει από την Τουρκία να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, περιλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, και να επιδεικνύει έμπρακτη προσήλωση στις σχέσεις καλής γειτονίας και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών. Παράλληλα, η πολιτική και θεσμική σημασία του έργου απορρέει και από τον σαφή ευρωπαϊκό χαρακτήρα του. Ο GSI είναι Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος, συγχρηματοδοτείται από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και έχει ενταχθεί στις στρατηγικές ενεργειακές διασυνδέσεις που η επιτροπή έχει θέσει σε προτεραιότητα. Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για ένα διμερές έργο Ελλάδας και Κύπρου, αλλά για ευρωπαϊκή ενεργειακή υποδομή στρατηγικού ενδιαφέροντος.
Χρηματοδότηση οικονομίας
Με τη λήξη της χρηματοδότησης του Ταμείου Ανάκαμψης, η Κύπρος θα χάσει έναν σημαντικό μοχλό δημόσιων επενδύσεων. Πώς μπορεί να καλυφθεί αυτό το κενό;
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτέλεσε ένα πρωτοφανές εργαλείο ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, το οποίο επέτρεψε στην Κύπρο να χρηματοδοτήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, στην υγεία και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Η ολοκλήρωσή του, ωστόσο, δεν σημαίνει το τέλος της ευρωπαϊκής στήριξης. Αντίθετα, αναδεικνύει την ανάγκη να διασφαλίσουμε τη συνέχεια των επενδύσεων, αξιοποιώντας αποτελεσματικά τόσο τους εθνικούς όσο και τους ευρωπαϊκούς πόρους. Το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028–2034 αποτελεί ακριβώς την ευκαιρία να διασφαλίσουμε αυτή τη συνέχεια. Η επιτροπή έχει προτείνει έναν φιλόδοξο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ύψους σχεδόν €2 τρισ., με έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, την οικονομική και κοινωνική συνοχή, την ενεργειακή ασφάλεια και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης. Στο επίκεντρο της πρότασής μας βρίσκονται τα νέα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης, τα οποία θα επιτρέπουν στα κράτη μέλη να συνδυάζουν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις, προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Παράλληλα, το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας θα δημιουργήσει πρόσθετες δυνατότητες χρηματοδότησης για την καινοτομία, τις καθαρές τεχνολογίες και την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση, την οποία υπογράμμισε ιδιαίτερα η πρόεδρος στην ομιλία της, για την κατάσταση της Ένωσης: Ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός από μόνος του δεν αρκεί. Πρέπει να κινητοποιήσουμε πολύ περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια. Η Ευρώπη διαθέτει μεγάλη δεξαμενή αποταμιεύσεων, οι οποίες όμως δεν μετατρέπονται στον βαθμό που θα έπρεπε σε παραγωγικές επενδύσεις στην Ευρώπη. Γι’ αυτό η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η εμβάθυνση των κεφαλαιαγορών και η μείωση του κατακερματισμού του τραπεζικού συστήματος αποτελούν κρίσιμα κομμάτια της στρατηγικής μας. Για την Κύπρο, η νέα αυτή προσέγγιση πρέπει να αποτελέσει μετάβαση σε ένα πιο μακροπρόθεσμο επενδυτικό μοντέλο: Καλύτερη αξιοποίηση του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και των πόρων συνοχής, μεγαλύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων και έμφαση σε παραγωγικές επενδύσεις. Προτεραιότητες είναι τα ενεργειακά δίκτυα και οι διασυνδέσεις, η αποθήκευση και οι ΑΠΕ, οι ψηφιακές υποδομές, η καινοτομία και οι δεξιότητες. Το ζητούμενο είναι να διασφαλίσουμε μια ομαλή μετάβαση χωρίς επενδυτικό κενό.
Κυπριακό
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι η λύση του Κυπριακού παραμένει ευρωπαϊκή υπόθεση. Ποιος είναι σήμερα ο ρόλος της επιτροπής στην προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων; Ο κ. Φίτο θα αναλάβει πρωτοβουλίες για προώθηση ΜΟΕ και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων;
Η επίλυση του Κυπριακού παραμένει ζήτημα ιδιαίτερης σημασίας για εμάς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει σταθερά τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, με στόχο μια συνολική και βιώσιμη λύση, στη βάση μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, τις αρχές και τις αξίες της ΕΕ και το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Η επιτροπή έχει ενεργό ρόλο στην υποστήριξη της διαδικασίας υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων μέσα από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και χρηματοδοτικά προγράμματα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ορισμός του εκτελεστικού αντιπροέδρου Ραφαέλε Φίτο, ως ειδικού εκπροσώπου της Επιτροπής για το Κυπριακό, τον περασμένο Ιούλιο, επιβεβαιώνει τη δέσμευσή μας να συμβάλουμε ενεργά στην προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Ο κ. Φίτο συνεργάζεται στενά με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, καθώς και με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, με στόχο να στηρίξει τις προσπάθειες για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για ουσιαστική πρόοδο. Η οικοδόμηση εμπιστοσύνης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της προσπάθειας. Η επιτροπή στηρίζει έμπρακτα μέτρα που φέρνουν τις δύο κοινότητες πιο κοντά, όπως η διευκόλυνση των διελεύσεων από την Πράσινη Γραμμή, η ενίσχυση της δικοινοτικής συνεργασίας και η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών. Το νέο Πρόγραμμα Βοήθειας προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα, ύψους €34 εκατ. για το 2026, υπηρετεί επίσης αυτόν τον στόχο. Η επιτροπή παραμένει έτοιμη να αξιοποιήσει όλα τα μέσα που διαθέτει για να στηρίξει τη διαδικασία υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και να συμβάλει στις προσπάθειες για μια συνολική διευθέτηση και την επανένωση της Κύπρου.
Πράσινη Γραμμή και αφθώδης
Η προσέγγιση των δύο κοινοτήτων παραμένει ζητούμενο και σε πρακτικό επίπεδο. Η κρίση με τον αφθώδη αποτελεί ένα παράδειγμα αυτής της δυσκολίας. Βλέποντας τη μεγάλη εικόνα. Ο Κανονισμός της Πράσινης Γραμμής έχει πετύχει το στόχο του; Πώς μπορεί να γίνει περισσότερο λειτουργικός;
Ο κανονισμός καθορίζει το πλαίσιο που διέπει τη διακίνηση προσώπων, αγαθών και υπηρεσιών και, ευρύτερα, αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση των επαφών και της οικονομικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Τα στοιχεία δείχνουν τη σημασία του. Η τελευταία ετήσια έκθεση της επιτροπής καταγράφει σχεδόν 7,8 εκατ. νόμιμες διελεύσεις το 2025, αριθμό που καταδεικνύει τη σημασία του κανονισμού για την καθημερινότητα των Κυπρίων. Παράλληλα, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση προχώρησαν οι εργασίες επέκτασης του οδοφράγματος Αγίου Δομετίου, με στόχο τη διευκόλυνση της διακίνησης. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη σημαντικά περιθώρια βελτίωσης. Η επιτροπή έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν σημαντικά πρακτικά και διοικητικά εμπόδια, τα οποία εξακολουθούν να περιορίζουν την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του κανονισμού, τόσο στις καθημερινές επαφές όσο και στην οικονομική συνεργασία. Η αντιμετώπισή τους, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές, αλλά και με διάλογο με σχετικούς φορείς από τις δύο κοινότητες, μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τις επαφές και τις οικονομικές συναλλαγές, πάντοτε με πλήρη σεβασμό στους κανόνες της ΕΕ. Στόχος μας είναι η Πράσινη Γραμμή να αποτελεί ολοένα και λιγότερο εμπόδιο στην καθημερινή ζωή των Κυπρίων και ο κανονισμός να αξιοποιείται πλήρως ως εργαλείο ενίσχυσης της συνεργασίας, οικοδόμησης εμπιστοσύνης και προετοιμασίας για την επανένωση της Κύπρου.
Τουρκία και τελωνειακή ένωση
Η ΕΕ έχει στη διάθεσή της οικονομικά και πολιτικά εργαλεία έναντι της Τουρκίας. Η Τουρκία αναφέρει δημόσια ότι επιθυμεί αναβάθμιση της Συμφωνίας Τελωνειακής Ένωσης. Είναι εφικτό, δεδομένου ότι η Τουρκία δεν αναγνωρίζει ένα κράτος–μέλος;
Το πλαίσιο που έχει καθορίσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι σαφές. Η πλήρης και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου στη Συμφωνία της Άγκυρας έναντι όλων των κρατών μελών συνεχίζει να ισχύει στο ακέραιο. Όλα τα μέρη είναι απόλυτα δεσμευμένα από τις αποφάσεις του συμβουλίου. Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, την άρση από την Τουρκία των περιορισμών που εξακολουθούν να ισχύουν έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας, περιλαμβανομένης της πρόσβασης κυπριακών πλοίων σε τουρκικά λιμάνια και κυπριακών αεροσκαφών σε τουρκικά αεροδρόμια. Η εφαρμογή erga omnes της υπάρχουσας τελωνειακής ένωσης, ήταν πάντα προαπαιτούμενο για κάθε επόμενη κίνηση, ήδη από το Δεκέμβρη του 2006. Ο εκσυγχρονισμός της τελωνειακής ένωσης θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη στην Τουρκία -αλλά και αμοιβαία οφέλη στις δύο πλευρές- μεταξύ άλλων με την επέκτασή της σε τομείς όπως οι υπηρεσίες και οι δημόσιες συμβάσεις και με καλύτερη πρόσβαση σε μια ενιαία -δυναμική- αγορά 450 εκατ. καταναλωτών. Τη μόνη αγορά με αυτό το επίπεδο ασφάλειας δικαίου. Τα δυνητικά οφέλη είναι, επομένως, σημαντικά. Η περαιτέρω πρόοδος, όμως, προϋποθέτει τον πλήρη σεβασμό των κανόνων και των υποχρεώσεων που έχουν συμφωνηθεί.
