Ένα άτομο Νεάντερταλ που έζησε πριν από 59.000 χρόνια στη Σιβηρία φαίνεται πως απαλλάχθηκε από τον φρικτό πονόδοντο χάρη σε ένα είδος απονεύρωσης με ένα μικρό πέτρινο εργαλείο αντί για τροχό, η αρχαιότερη οδοντιατρική επέμβαση που γνωρίζουμε ως σήμερα.
Ο μολυσμένος γομφίος της κάτω γνάθου βρέθηκε στο σπήλαιο Τσαγκρισκάγια της Ρωσίας, στις πρόποδες της οροσειράς Αλτάι, στην οποία οι Νεάντερταλ κατασκήνωναν για να κυνηγήσουν βίσωνες και άλογα.
Το δόντι φέρει στο κέντρο μια βαθιά τρύπα που καταλαμβάνει σχεδόν όλη τη μασητική επιφάνεια και φτάνει μέχρι την περιοχή του πολφού, εκεί που κατέληγαν τα νεύρα και τα αιμοφόρα αγγεία.
Τα μικροσκοπικά αυλάκια στην εσωτερική επιφάνεια μαρτυρούν ότι η οπή δημιουργήθηκε εσκεμμένα. Άλλα σημεία φυσικής φθοράς υποδεικνύουν ότι το συγκεκριμένο άτομο -ενήλικας αγνώστου φύλου- έζησε για αρκετά χρόνια μετά την οδοντιατρική επέμβαση.
Μέχρι σήμερα, οι αρχαιότερες ενδείξεις οδοντιατρικής παρέμβασης προέρχονταν από ένα δόντι Homo sapiens που βρέθηκε στην Ιταλία και χρονολογείται στα 14.000 χρόνια.
Τα νέα ευρήματα αποκαλύπτουν ότι οι Νεάντερτσαλ ήταν ικανοί για λεπτές και περίπλοκες παρεμβάσεις χιλιάδες χρόνια νωρίτερα, δήλωσε η Κσένια Κολόμποβα του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύεται στο PLoS ONE.
«Eίναι σημαντικό επειδή αποδεικνύει ότι διέθεταν εξελιγμένες γνωστικές ικανότητες, όπως ο σχεδιασμός, οι λεπτές δεξιότητες και σκόπιμη ιατρική στρατηγική, κάτι που αμφισβητεί την ξεπερασμένη άποψη ότι μια τόσο σύνθετη συμπεριφορά ήταν αποκλειστικό χαρακτηριστικό των σύγχρονων ανθρώπων» είπε.
Οι ερευνητές αναδημιούργησαν τα εργαλεία που βρέθηκαν στη σπηλιά χρησιμοποιώντας το τοπικό πέτρωμα (Zubova et al., 2026/PLOS One)
Οι Νεάντερταλ έπρεπε να αναγνωρίσουν την πηγή του πόνου, να αντιληφθούν ότι η αφαίρεση του μολυσμένου ιστού θα έφερνε ανακούφιση, να κατασκευάσουν το κατάλληλο λίθινο εργαλείο και να το χειριστούν με κινήσεις ακριβείας, εξήγησε η Κολόμποβα.
Η επέμβαση πρέπει να ήταν επώδυνη, όμως ο ασθενής φαίνεται ότι κατανοούσε ότι έπρεπε να τον υπομείνει για να βρει ανακούφιση.
«Έχω την εντύπωση ότι αποτελεί ένδειξη εκπληκτικής δύναμης της θέλησης» σχολίασε η Λίντια Ζοτκίνα του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
«Γνωρίζετε πολλούς ανθρώπους που θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν μια τέτοια επέμβαση χωρίς αναισθησία ή ειδικό εξοπλισμό; Ή που θα μπορούσαν να την αντέξουν οι ίδιοι; Κάθε φορά που το σκέφτομαι, νιώθω θαυμασμό» είπε.
Στο σπήλαιο Τσαγκρισκάγια βρέθηκαν επίσης μικρά λίθινα εργαλεία από τοπικό πέτρωμα, τα οποία έδειχναν κατάλληλα για τέτοιου είδους επεμβάσεις. Η Ζοτκίνα κατασκεύασε ένα όμοιο εργαλείο από το ίδιο πέτρωμα και το χρησιμοποίησε για να ανοίξει τρύπες σε τρία δόντια σύγχρονων ανθρώπων, ένα πείραμα που αναπαρήγαγε τα ευρήματα.
Οι Νεάντερταλ εμφανίστηκαν πριν από 400 με 600 χιλιάδες χρόνια και ήταν το πρώτο είδος ανθρώπου που έζησε στην Ευρώπη. Πιο κοντοί αλλά πιο μυώδεις από τους Homo sapiens, οι Homo neanderthalensis ήταν προσαρμοσμένοι στο ψύχος της πιο πρόσφατης Εποχής των Παγετώνων.
Εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς πριν από περίπου 40.000 χρόνια, όταν είχαν αρχίσει να καταφθάνουν στην Ευρώπη οι Homo sapiens της Αφρικής.
