Χειραφέτηση ή ομηρία Αναστασιάδη; Η πολιτική αμφισημία του τέως Προέδρου και η «αγωνία» του για την ενότητα του ΔΗΣΥ

Η τακτική των δημόσιων τοποθετήσεων του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Αναστασιάδη, σχετικά με το μέλλον του Δημοκρατικού Συναγερμού και τις επερχόμενες προεδρικές εκλογές του 2028, αναδεικνύει μια βαθιά πολιτική αντίφαση. Ενώ παρουσιάζεται ως ο απόλυτος προστάτης της ενότητας του κόμματος, καλώντας τα στελέχη και τους επίδοξους δελφίνους να υπερβούν τις προσωπικές τους φιλοδοξίες, η ίδια η πολιτική πρακτική του και οι τρέχουσες ισορροπίες ενισχύουν την καχυποψία για τα πραγματικά του κίνητρα.

Το βασικό πρόβλημα της σημερινής παρέμβασης Αναστασιάδη είναι το έλλειμμα αξιοπιστίας απέναντι στη βάση και την ηγεσία του ΔΗΣΥ. Το 2023, η ρητορική περί «προστασίας της παράταξης» κατέληξε, στην υπονόμευση της επίσημης υποψηφιότητας του κόμματος και στην παρασκηνιακή αλλά και εν πολλοίς φανερή, στήριξη του Νίκου Χριστοδουλίδη.

Όταν ένας πρώην πρόεδρος του κόμματος και της Δημοκρατίας ζητά από τα στελέχη να βάλουν «το συμφέρον του κόμματος πάνω από το προσωπικό» ενώ ο ίδιος συνέβαλε καθοριστικά στη διάσπαση του 2023, η έκκλησή του εκλαμβάνεται από μεγάλη μερίδα του Συναγερμού όχι μια συμβουλή ενός για δεκαετίες ηγέτη της παράταξης και Προέδρου του κράτους, αλλά ως ένας άλλος τακτικός ελιγμός με τα απολύτως οφθαλμοφανή χαρακτηριστικά Αναστασιάδη.

Οι εκκλήσεις για αποφυγή εσωκομματικών συγκρούσεων και η πρόταξη της «ενότητας» χωρίς σαφές πολιτικό στίγμα, λειτουργούν αντικειμενικά υπέρ της διατήρησης του υφιστάμενου πολιτικού status quo. Αν ο ΔΗΣΥ εγκλωβιστεί σε μια παρατεταμένη εσωστρέφεια ή αν πιεστεί να μην προβάλει μια καθαρή, αυτόνομη και στοχευμένη αντιπολιτευτική πρόταση απέναντι στην Κυβέρνηση Χριστοδουλίδη, ο μόνος κερδισμένος θα είναι ο νυν Πρόεδρος. Εν ολίγοις, ο Νίκος Αναστασιάδης επιθυμεί να προστατέψει τη δική του κληρονομιά, την οποία κυριολεκτικώς εμφύσησε στον σημερινό Πρόεδρο. Η διακυβέρνηση Χριστοδουλίδη είναι στην ουσία φυσική συνέχεια της δεκαετίας Αναστασιάδη. Μια ενδεχόμενη πλήρης ρήξη του ΔΗΣΥ με τον Νίκο Χριστοδουλίδη εν όψει του ’28, ντε φάκτο αποδομεί και τα κεντρικά χαρακτηριστικά της διακυβέρνησης Αναστασιάδη.

Η τελευταία παρέμβαση Αναστασιάδη, ο οποίος κόπτεται και «αγωνιά» για την πορεία του κόμματος, έχει επί της ουσίας στόχο την αποδυνάμωση της αυτόνομης πορείας του ΔΗΣΥ. Όταν ζητά να επικρατήσουν χαμηλοί τόνοι από τους εν δυνάμει υποψηφίους του κόμματος, ουσιαστικά αφαιρεί το πολιτικό οξυγόνο και την ορμή που απαιτείται για να αμφισβητηθεί στην πράξη η σημερινή προεδρία και ταυτόχρονα και να κτιστεί μια πειστική εναλλακτική πρόταση εξουσίας.

Ο ρόλος του ρυθμιστή

Ο Νίκος Αναστασιάδης φαίνεται να επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο του άτυπου «ρυθμιστή» των εξελίξεων. Όσο το κόμμα παραμένει διαιρεμένο ανάμεσα σε εκείνους που ζητούν οριστική ρήξη με τον Νίκο Χριστοδουλίδη και σε εκείνους που διατηρούν διαύλους επικοινωνίας με το Προεδρικό, ο τέως Πρόεδρος διατηρεί ζωτικό πολιτικό χώρο ενώ κρατά το κόμμα σε μια διαρκή κατάσταση ομηρίας. Η «αγωνία» Αναστασιάδη για τον ΔΗΣΥ προσκρούει στο τείχος των δικών του πεπραγμένων. Όσο οι τοποθετήσεις του εξυπηρετούν την προοπτική επανεκλογής ή πολιτικής επιβίωσης του Νίκου Χριστοδουλίδη το 2028, τόσο θα ενισχύεται το συμπέρασμα ότι το πραγματικό του μέλημα δεν είναι η αυτόνομη προοπτική του Συναγερμού, αλλά η διατήρηση των πολιτικών ισορροπιών που ο ίδιος οικοδόμησε. Για τον ΔΗΣΥ, η αληθινή υπέρβαση προς το 2028 προϋποθέτει την αποδέσμευση από τις σκιές του παρελθόντος και τον καθαρό προσδιορισμό της δικής του πολιτικής ταυτότητας.

Θα πρέπει να σημειωθεί, με όλα όσα περιγράφονται πιο πάνω, ότι στην ουσία ο ΔΗΣΥ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια παράδοξη και εξαιρετικά επικίνδυνη πολιτική συνθήκη. Ενώ τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών του προσέφεραν το δικαίωμα της εκλογικής επανασύνδεσης με τη βάση του και την ευκαιρία για μια ουσιαστική πολιτική χειραφέτηση, το κόμμα φαίνεται να εγκλωβίζεται εκ νέου σε μια, θα έλεγε κάποιος πολιτική αλλά και επικοινωνιακή «αφασία».  Η αδυναμία της σημερινής ηγεσίας να αναμετρηθεί ανοιχτά με την πολιτική πρακτική του Νίκου Αναστασιάδη οδηγεί, για ακόμη μία φορά, στην παράδοση των κλειδιών των εσωκομματικών εξελίξεων στον τέως Πρόεδρο, αφήνοντας διάπλατα ανοικτό το πεδίο για τη διατήρηση του ΔΗΣΥ σε καθεστώς διπλής ομηρίας.

Το φοβικό σύνδρομο

Η μεγαλύτερη πολιτική ευπάθεια της Πινδάρου εντοπίζεται στη φοβική της στάση απέναντι στην κληρονομιά Αναστασιάδη. Η ηγεσία του ΔΗΣΥ επιλέγει την τακτική της αφωνίας. Αυτό, την ίδια στιγμή κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη οι ποινικές και θεσμικές έρευνες της Αρχής κατά της Διαφθοράς, αλλά και της προσπάθειας Αναστασιάδη να απαξιώσει το πόρισμα και τα συμπεράσματα της έρευνας, την οποία δήθεν ο ίδιος επιδίωξε εξαρχής.

Κατά την εκτίμηση ορισμένων φωνών, που επίσης δεν εκφράζονται δημοσίως αλλά διαθέτουν περισσή «αυτοπεποίθηση» κατά τις αφηγήσεις τους και την ανταλλαγή απόψεων, το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σύνθετο. Αφορά το άχθος της δεκαετούς διακυβέρνησης και της πολιτικής κουλτούρας Αναστασιάδη, αφού το κόμμα και τα στελέχη του δεν είναι σε θέση να κινηθούν σε μετωπική σύγκρουση μαζί του, γιατί αυτό θα εκληφθεί ως κίνηση η οποία μπορεί να αποσταθεροποιήσει αντί να σταθεροποιήσει την παράταξη. Η Αννίτα Δημητρίου φοβάται ότι μια ανοιχτή ρήξη μαζί του θα πυροδοτούσε μια νέα, ανεξέλεγκτη εσωστρέφεια.

Η κάλυψη και η ανοχή που παρέχεται στον Αναστασιάδη δημιουργούν τον απαραίτητο πολιτικό χώρο και υπόβαθρο για εκείνη την τάση εντός του ΔΗΣΥ που επιδιώκει, ευθέως ή συγκεκαλυμμένα, τη διατήρηση του κόμματος σε τροχιά σύγκλισης με τον Νίκο Χριστοδουλίδη. Όσο ο ΔΗΣΥ αρνείται να αποκοπεί από τα πεπραγμένα της διακυβέρνησης Αναστασιάδη, τόσο πιο δύσκολη η πλήρης αμφισβήτηση του σημερινού Προέδρου της Δημοκρατίας. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης αποτελεί το φυσικό πολιτικό τέκνο αυτής της δεκαετίας Αναστασιάδη. Συνεπώς, η αδυναμία για οποιαδήποτε κριτική εκείνης της περιόδου, αφοπλίζει ιδεολογικά και πολιτικά την παρούσα αντιπολιτευτική ρητορική του ΔΗΣΥ. Ο Αναστασιάδης, υποστηρίζοντας -όπως είπε τις προάλλες- ότι «ο Χριστοδουλίδης προέρχεται από τα σπλάχνα της παράταξης» και ότι «η φιλοσοφία του δεν διαφέρει», προσφέρει το ιδεολογικό άλλοθι σε στελέχη και ψηφοφόρους που βλέπουν το 2028 όχι ως εν δυνάμει μιας αυτόνομης διεκδίκησης, αλλά ως έτος «επανένωσης της ευρύτερης δεξιάς» υπό τον νυν Πρόεδρο.

Παραγωγική ουδετερότητα;

Επομένως, οι πιθανοί διεκδικητές του χρίσματος για τις προεδρικές εκλογές του 2028 κινούνται σε ένα ναρκοθετημένο περιβάλλον, όπου η στάση τους απέναντι στον Αναστασιάδη και τον Χριστοδουλίδη καθορίζει τις ισορροπίες. Η πρόεδρος του ΔΗΣΥ βρίσκεται στη δυσκολότερη θέση. Επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση της εσωκομματικής συνοχής και στην προβολή μιας εικόνας ανανέωσης. Ωστόσο, η επιλογή της να προσπερνά τις παρεμβάσεις Αναστασιάδη «διά της σιωπής» και να αποφεύγει τις καθαρές τοποθετήσεις για τα θέματα διαφθοράς, την καθιστά ευάλωτη. Αν η Αννίτα Δημητρίου επιλέξει να είναι η υποψήφια του κόμματος το 2028 χωρίς να έχει προηγηθεί η πολιτική κάθαρση και η ρήξη με τους τακτικισμούς του παρελθόντος, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μιαν υποψηφιότητα που θα εκληφθεί ως «προέκταση» του καθεστώτος Αναστασιάδη-Χριστοδουλίδη.

Η δικαίωση;

Ο τέως πρόεδρος του κόμματος φέρει το νωπό τραύμα της υπονόμευσης του 2023 από τον Νίκο Αναστασιάδη. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου εκπέμπει σταθερά το μήνυμα της ανάγκης για αυτόνομη πορεία και πλέρια αντιπολίτευση στον Νίκο Χριστοδουλίδη. Ωστόσο, η δική του παρουσία στο κάδρο του 2028 συνδέεται άμεσα με την εσωτερική διαπάλη. Αν ο Αναστασιάδης πετύχει μια κομματική στάση «σύνεσης» και αποφυγής των οξυτήτων, προς την Κυβέρνηση Χριστοδουλίδη επί της ουσίας αυτό θα σημαίνει προσπάθεια ακύρωσης ή υπονόμευση μιας υποψηφιότητας Νεοφύτου όταν θα έρθει η στιγμή της εσωτερικής κομματικής αναμέτρησης για τη διεκδίκηση εντός του κόμματος, αφού η υποψηφιότητα του τέως προέδρου του ΔΗΣΥ θα βασίζεται εξ ανάγκης στην αποδόμηση της προεδρίας Χριστοδουλίδη. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου επιχείρησε τις προηγούμενες ημέρες και στη βάση των όποιων εξελίξεων στο Κυπριακό, να προβληματίσει το κόμμα για την ευρύτερη στάση του στο Κυπριακό, κάνοντας αναφορά στα λάθη του κόμματος και της διακυβέρνησης των προηγούμενων χρόνων. Εν ολίγοις, επιχείρησε να προκαλέσει μια συζήτηση στο κόμμα με στόχο να δώσει το δικό του στίγμα δράσης, αλλά και να ρίξει ένα σοβαρό ζήτημα στην εσωκομματική συζήτηση, για το οποίο ο ίδιος έχει πολλά να πει.

Θεωρία και… πράξη;

Η εκπεφρασμένη πρόθεση του βουλευτή και πρώην υπουργού Υγείας, Γιώργου Παμπορίδη, να διεκδικήσει το χρίσμα του ΔΗΣΥ για το 2028, είναι μια νέα παράμετρος. Ο Παμπορίδης διατηρεί το προφίλ του τεχνοκράτη που δεν διστάζει, όπως διατείνεται, να συγκρουστεί με κατεστημένα συμφέροντα, ενώ έχει ασκήσει έντονη κριτική σε φαινόμενα διαφθοράς, αλλά με σημείο αναφοράς γενικές τοποθετήσεις. Δεν είναι επομένως ξεκάθαρο, αν ποτέ είναι σε θέση να διεκδικήσει το κομματικό χρίσμα, ξεφεύγοντας από τις γενικότητες και τις θεωρίες κατά των παλαιών κομματικών πρακτικών, όταν ο κομματικός μηχανισμός παραμένει επηρεασμένος από τις παρασκηνιακές ισορροπίες του Νίκου Αναστασιάδη. Η αδυναμία του ΔΗΣΥ να διαχειριστεί το «κεφάλαιο Αναστασιάδης», στην ουσία επισημοποιεί τη σιωπή της απέναντι στις βαρύτατες σκιές διαφθοράς και επιτρέπει στον τέως Πρόεδρο να θέτει τους όρους του παιχνιδιού. Στη ουσία ο ΔΗΣΥ χάνει από τα αποδυτήρια τη δυνατότητα να εκφράσει το αίτημα της κοινωνίας για διαφάνεια και κάθαρση. Ταυτοχρόνως, παραμένει ευάλωτος στους σχεδιασμούς του Προεδρικού, το οποίο ποντάρει στην εσωτερική παράλυση του ΔΗΣΥ για να εξασφαλίσει τη δική του πολιτική επιβίωση, με επέκταση ακόμη μιας θητείας Χριστοδουλίδη.