Πρώτα η εξοικονόμηση ενέργειας

Η ενεργειακή πολιτική της Κύπρου απαιτεί αλλαγή πλεύσης. Σε περίοδο υψηλού κόστους καυσίμων και ηλεκτρισμού δεν αρκεί να επιδοτούμε τα συστήματα παραγωγής ΑΠΕ. Οφείλουμε να επενδύσουμε στη μείωση της κατανάλωσης, αρχίζοντας από τις κατοικίες. Τα φωτοβολταϊκά μειώνουν τους λογαριασμούς, αλλά δεν αντιμετωπίζουν την ενεργειακή σπατάλη. Ούτε είναι προσιτά σε όλους. Μέχρι τον Ιούνιο του 2026 είχαν εγκατασταθεί περίπου 100 χιλ. συστήματα σε κατοικίες και μικρές επιχειρήσεις, στο ένα πέμπτο δηλαδή περίπου των κατοικιών.

Είναι κατανοητό γιατί την τελευταία 10ετία δόθηκε έμφαση στην ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών. Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε, πρώτον, η μείωση του κόστους της τεχνολογίας, το οποίο μέχρι το 2014-2015 αποτελούσε εμπόδιο για την αξιοποίησή της. Άλλες ευρωπαϊκές χώρες στράφηκαν νωρίτερα σε φθηνότερες ΑΠΕ, διότι είχαν ανέμους και νερό. Εμείς μόνο τον ήλιο είχαμε και η τεχνολογία ως τότε πανάκριβη. Δεύτερον, οι ευρωπαϊκοί πόροι, μέσω των διαρθρωτικών ταμείων, του Σχεδίου Ανάκαμψης και του REPowerEU, δημιούργησαν δυνατότητες χρηματοδότησης της πράσινης μετάβασης. Και η Κύπρος αξιοποίησε τις ευκαιρίες, προωθώντας χορηγίες που έδωσαν ώθηση στην παραγωγή ηλεκτρισμού από τον ήλιο.

Σήμερα, όμως, οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Τα φωτοβολταϊκά είναι πιο προσιτά και οι εγκαταστάσεις έχουν πολλαπλασιαστεί. Οι αποκοπές φωτοβολταϊκής παραγωγής, λόγω περιορισμών του ηλεκτρικού συστήματος και ανεπαρκούς αποθήκευσης, δείχνουν ότι η αύξηση της παραγωγής δεν αρκεί. Χρειάζονται επενδύσεις στο δίκτυο και στην αποθήκευση. Χρειάζεται, όμως, και κάτι ουσιαστικό. Να μειώσουμε την ενέργεια που καταναλώνουμε άσκοπα. Το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτηρίων 2026-2031 αποτυπώνει την πρόκληση. Περίπου το 85% των κτηρίων ανεγέρθηκε πριν θεσπιστούν ελάχιστες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης. Οι κατοικίες ευθύνονται για το 21% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας. Για την επίτευξη των στόχων απαιτούνται 3.365 ριζικές ανακαινίσεις κατοικιών ετησίως μέχρι το 2030. Το Σχέδιο υιοθετεί την αρχή «πρώτα η ενεργειακή απόδοση». Θερμομόνωση, καλύτερα κουφώματα, σκίαση και αποδοτικά συστήματα θέρμανσης και ψύξης πρέπει να προηγούνται ή να συνοδεύουν τα φωτοβολταϊκά.

Σε αυτή τη λογική εντάσσεται η 4η προκήρυξη, χθες, του σχεδίου «Εξοικονομώ – Αναβαθμίζω στις Κατοικίες», με προϋπολογισμό €20 εκατ. και στόχο τις 1.400 κατοικίες. Μέσω του εργαλείου αυτού την περίοδο 2021-2027 θα δαπανηθούν συνολικά €120 εκατ. και θα επωφεληθούν πέραν των 5 χιλ. νοικοκυριών. Πρόκειται για εργαλείο που δεν πρέπει να σταματήσει με τη λήξη το 2027 του υφιστάμενου συγχρηματοδοτούμενου πλαισίου. Το ενθαρρυντικό πάντως είναι πως προς αυτή την κατεύθυνση κινείται ο σχεδιασμός του Υπουργείου Ενέργειας για τα ευάλωτα νοικοκυριά, με επιδιωκόμενη χρηματοδότηση €100 εκατ. από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Το νέο σχέδιο που θα ανακοινωθεί προσεχώς, προβλέπει μία τουλάχιστον παρέμβαση εξοικονόμησης πριν από την επιδότηση φωτοβολταϊκών και μπαταριών.

Η στήριξη των ευάλωτων είναι απαραίτητη. Αντίστοιχα κίνητρα πρέπει, ωστόσο, να προσφερθούν και σε άλλα νοικοκυριά. Αυτός πρέπει να είναι ένας από τους βασικούς στόχους της επόμενης προγραμματικής περιόδου. Να αναβαθμιστούν περισσότερες κατοικίες, να μειωθεί η κατανάλωση ενέργειας και να περιοριστούν οι λογαριασμοί ηλεκτρισμού των πολιτών.