Η κρίση του ντίζελ δεν έχει τελειώσει – Δύσκολος χειμώνας για την Κύπρο

Η παγκόσμια κρίση του ντίζελ εισέρχεται σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση. Με τα διεθνή αποθέματα σημαντικά μειωμένα, τα ρωσικά διυλιστήρια να βρίσκονται και πάλι στο στόχαστρο επιθέσεων και τη Μέση Ανατολή αντιμέτωπη με τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης, ο χειμώνας που πλησιάζει ενδέχεται να φέρει νέα εκτίναξη των τιμών.

Για την Κύπρο, όπου η τιμή του ντίζελ βρίσκεται ήδη κοντά στα €2/λίτρο, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους οδηγούς. Οι μεταφορές, η γεωργία, οι τιμές των τροφίμων, ο τουρισμός και το κόστος ηλεκτρισμού ενδέχεται να δεχθούν πρόσθετες πιέσεις.

Η κρίση δεν αφορά πλέον μόνο το ακριβό πετρέλαιο. Αφορά ολοένα περισσότερο τη διαθεσιμότητα διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων, ιδιαίτερα του ντίζελ, σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής αγορά έχει χάσει μεγάλο μέρος της δυνατότητάς της να απορροφά νέες διαταραχές.

Μια παγκόσμια έλλειψη ντίζελ

Η έκταση της διαταραχής είναι σημαντική.

Σύμφωνα με τη μηνιαία έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) για τον Οκτώβριο, οι εξαγωγές ντίζελ από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή μειώθηκαν τον Σεπτέμβριο κατά περίπου 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε σύγκριση με έναν χρόνο προηγουμένως.

Οι αυξημένες εξαγωγές από τις ΗΠΑ, την Κίνα και άλλους προμηθευτές αντιστάθμισαν μέρος αυτών των απωλειών. Παρ’ όλα αυτά, οι παγκόσμιες εξαγωγές ντίζελ παρέμειναν περίπου 700.000 βαρέλια ημερησίως χαμηλότερες από τα επίπεδα του Σεπτεμβρίου 2025.

Η παγκόσμια παραγωγή ντίζελ μειώθηκε επίσης σημαντικά κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο.

Οι συνέπειες ήταν δραματικές. Οι διεθνείς τιμές χονδρικής του ντίζελ ξεπέρασαν τα $200/βαρέλι τον Σεπτέμβριο, ενώ τα περιθώρια διύλισης ντίζελ στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ έφθασαν ή ξεπέρασαν τα $100/βαρέλι.

Παρότι οι τιμές στη συνέχεια υποχώρησαν, η υποκείμενη στενότητα της αγοράς δεν έχει εξαφανιστεί.

Η πιο ανησυχητική εξέλιξη αφορά τα αποθέματα. Αντί να αυξάνονται ενόψει του χειμώνα, μειώθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Τα αποθέματα πετρελαίου εσωτερικής καύσης στις χώρες του ΟΟΣΑ είχαν υποχωρήσει σε περίπου 565 εκατομμύρια βαρέλια τον Ιούλιο, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2023.

Αυτό αφήνει την αγορά ιδιαίτερα ευάλωτη σε απροσδόκητη αύξηση της ζήτησης ή νέες διαταραχές στην προσφορά.

Ο χειμώνας μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση

Ο χειμώνας αυξάνει τη ζήτηση, ιδιαίτερα για πετρέλαιο θέρμανσης και ντίζελ που απαιτείται για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και τη γεωργία.

Υπό κανονικές συνθήκες, τα αποθέματα που συσσωρεύονται το καλοκαίρι καλύπτουν την αυξημένη χειμερινή ζήτηση. Φέτος, όμως, αυτό το απόθεμα ασφαλείας έχει περιοριστεί σημαντικά.

Ακόμη και ένας σχετικά ψυχρός χειμώνας θα μπορούσε να αυξήσει τις πιέσεις στις τιμές. Μια παρατεταμένη περίοδος χαμηλών θερμοκρασιών στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική θα δημιουργούσε πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες.

Η ουσιαστική αποκατάσταση των αποθεμάτων θεωρείται απίθανη πριν από το δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Ακόμη και αν η παραγωγή υπερβεί τη ζήτηση στις αρχές του επόμενου έτους, αυτό δεν σημαίνει άμεση επιστροφή στην ομαλότητα. Η αναπλήρωση των αποθεμάτων απαιτεί χρόνο.

Ρωσικά διυλιστήρια: Νέα αβεβαιότητα

Η Ρωσία παραμένει καθοριστικός παράγοντας.

Οι ουκρανικές επιθέσεις με drones έχουν προκαλέσει επανειλημμένα ζημιές σε ρωσικά διυλιστήρια, περιορίζοντας την παραγωγή και τις εξαγωγές ντίζελ.

Κατά τον Οκτώβριο υπήρξαν ενδείξεις ανάκαμψης, δημιουργώντας προσδοκίες για σημαντική αύξηση των ρωσικών εξαγωγών τον Νοέμβριο.

Ωστόσο, νέες επιθέσεις εναντίον διυλιστηρίων στα τέλη Οκτωβρίου απειλούν αυτή τη βελτίωση. Όπως και η απόφαση για περιορισμούς στις ρωσικές εξαγωγές μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2027.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσον τα διυλιστήρια που έχουν υποστεί ζημιές μπορούν να διατηρήσουν επαρκή παραγωγή, καλύπτοντας παράλληλα τις εγχώριες ανάγκες.

Νέες παρατεταμένες διακοπές λειτουργίας θα μπορούσαν να εμποδίσουν ανάκαμψη των εξαγωγών.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος: Νέα κλιμάκωση ΗΠΑ–Ιράν

Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα νέας αμερικανικής στρατιωτικής επίθεσης κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου.

Η Ουάσιγκτον διατηρεί ανοικτή τη στρατιωτική επιλογή, ενώ συνεχίζονται οι διπλωματικές προσπάθειες.

Το κατά πόσον θα υπάρξει νέα επίθεση παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, ο κίνδυνος δεν μπορεί να αγνοηθεί, ιδιαίτερα εάν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν.

Οι συνέπειες για το ντίζελ θα μπορούσαν να είναι σοβαρές.

Ιρανικά αντίποινα εναντίον διυλιστηρίων, τερματικών εγκαταστάσεων εξαγωγής ή εμπορικών πλοίων στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσαν να περιορίσουν περαιτέρω την προσφορά πετρελαϊκών προϊόντων.

Δεν θα απαιτούνταν πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Επαναλαμβανόμενες επιθέσεις, υψηλότερα ασφάλιστρα και περιορισμοί στις κινήσεις δεξαμενόπλοιων θα μπορούσαν να διαταράξουν σημαντικά το εμπόριο.

Οι εξαγωγές διυλισμένων προϊόντων από τη Μέση Ανατολή έχουν ανακάμψει πολύ πιο αργά από τις εξαγωγές αργού πετρελαίου και παραμένουν σημαντικά χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα.

Μια νέα κλιμάκωση θα μπορούσε επομένως να επηρεάσει άμεσα τη διαθεσιμότητα ντίζελ, αυξάνοντας ταυτόχρονα τις τιμές αργού, τα ναύλα και το κόστος ασφάλισης.

Ο συνδυασμός αυτός θα ήταν ιδιαίτερα επιβαρυντικός μέσα στον χειμώνα.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι απαραίτητα μια περιορισμένη στρατιωτική επίθεση, αλλά μια κλιμάκωση που θα προκαλούσε παρατεταμένες ζημιές στις ενεργειακές υποδομές της περιοχής.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Κύπρο;

Η Κύπρος είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη, καθώς εισάγει τα πετρελαϊκά προϊόντα που καταναλώνει. Η τιμή του ντίζελ βρίσκεται ήδη κοντά στα €2/λίτρο.

Εάν η τιμή χονδρικής του ντίζελ στη Μεσόγειο αυξηθεί κατά $10/βαρέλι, η επιβάρυνση στην αντλία στην Κύπρο θα μπορούσε να φθάσει περίπου τα 7 σεντς/λίτρο. Αύξηση κατά $30/βαρέλι θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 20 σεντς/λίτρο.

Εάν συνεχιστούν οι διεθνείς πιέσεις, τιμές ντίζελ €2,10–€2,20/λίτρο αποτελούν ένα εύλογο σενάριο κινδύνου για τον χειμώνα.

Μια σοβαρή κλιμάκωση που θα επηρεάσει διυλιστήρια ή τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές προς τα €2,30–€2,40/λίτρο, ενδεχομένως και υψηλότερα.

Ένας ακόμη άμεσος παράγοντας είναι η προσωρινή μείωση του φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, η οποία προβλέπεται να λήξει στις 30 Νοεμβρίου.

Εάν δεν παραταθεί, η λήξη της θα προκαλέσει πρόσθετη αύξηση στις τιμές λιανικής, ανεξάρτητα από τις διεθνείς εξελίξεις.

Οι οικονομικές συνέπειες δεν περιορίζονται στο ντίζελ

Η αύξηση των τιμών του ντίζελ επηρεάζει ολόκληρη την κυπριακή οικονομία.

Οι μεταφορικές εταιρείες αντιμετωπίζουν υψηλότερο λειτουργικό κόστος, το οποίο σταδιακά μετακυλίεται στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών.

Οι αγρότες επιβαρύνονται με ακριβότερη λειτουργία μηχανημάτων, άρδευση και μεταφορά προϊόντων, ενώ ήδη αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της ανομβρίας και του υψηλού κόστους παραγωγής.

Οι τιμές των τροφίμων είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς η Κύπρος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές και τις οδικές μεταφορές.

Ο τουρισμός ενδέχεται επίσης να επηρεαστεί. Τα αεροπορικά καύσιμα ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των μεσαίων αποσταγμάτων και οι παρατεταμένα υψηλές τιμές τους θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος των αεροπορικών εισιτηρίων.

Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί το κόστος ηλεκτρισμού. Νέες αυξήσεις στις τιμές πετρελαϊκών προϊόντων θα μπορούσαν να επιβαρύνουν περαιτέρω το κόστος ηλεκτρισμού.

Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένας νέος κύκλος ανατιμήσεων, με συνέπειες για τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.

Τι πρέπει να κάνει η Κύπρος;

Η κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει τις διεθνείς τιμές ντίζελ, μπορεί όμως να περιορίσει τις οικονομικές τους επιπτώσεις.

Η παράταση της προσωρινής μείωσης του φόρου κατανάλωσης αξίζει σοβαρή εξέταση, ιδιαίτερα όσο οι διεθνείς αγορές παραμένουν εξαιρετικά ασταθείς.

Ωστόσο, τα οριζόντια μέτρα πρέπει να συμπληρώνονται από στοχευμένη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών, των μεταφορέων και των αγροτών.

Η Κύπρος πρέπει επίσης να επιβεβαιώσει ότι τα εγχώρια αποθέματα καυσίμων και οι συμφωνίες προμήθειας παρέχουν επαρκή προστασία έναντι διεθνών διαταραχών.

Μακροπρόθεσμα, προτεραιότητα παραμένει η μείωση της εξάρτησης από ακριβά εισαγόμενα πετρελαϊκά προϊόντα, ιδιαίτερα στην ηλεκτροπαραγωγή.

Αυτό απαιτεί επιτάχυνση της μεταρρύθμισης της αγοράς ηλεκτρισμού, επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό του δικτύου και στην αποθήκευση ενέργειας, καθώς και ανάπτυξη αξιόπιστων ενεργειακών λύσεων χαμηλότερου κόστους.

Ένας δύσκολος χειμώνας μπροστά μας

Η κρίση του ντίζελ δύσκολα θα υποχωρήσει σύντομα.

Ένας ήπιος χειμώνας, η ανάκαμψη των ρωσικών εξαγωγών και η βελτίωση των προμηθειών από τη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν να σταθεροποιήσουν τις τιμές.

Όμως τα εξαντλημένα αποθέματα αφήνουν ελάχιστα περιθώρια αντιμετώπισης νέων διαταραχών.

Ένας ψυχρός χειμώνας, σε συνδυασμό με νέες επιθέσεις κατά ρωσικών διυλιστηρίων ή περαιτέρω κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, θα μπορούσε να προκαλέσει νέα σημαντική αύξηση των τιμών.

Η ουσιαστική ομαλοποίηση της αγοράς παραμένει πιθανότερη κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποκατασταθεί η διεθνής προσφορά.

Για την Κύπρο, όμως, η πρόκληση είναι πολύ μεγαλύτερη από την τιμή που αναγράφεται στις αντλίες των πρατηρίων.

Ο πραγματικός κίνδυνος είναι ένα νέο, παρατεταμένο κύμα ενεργειακής ακρίβειας, που θα μεταφερθεί στις μεταφορές, στα τρόφιμα, στη γεωργία, στον ηλεκτρισμό και τελικά σε ολόκληρη την οικονομία.

Καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, η Κύπρος οφείλει να προετοιμαστεί για αυτό το ενδεχόμενο, αντί να θεωρήσει ότι η πρόσφατη υποχώρηση των διεθνών τιμών του ντίζελ σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης.

*Ανώτερου συνεργάτη στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου